مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٤٧ - آشنایی با قرآن (١٢)
مجموعه آثار اسـتاد شهید مطـهری، جلد ٢٨، ص: ٤٤٧
شده است: گروهی به نام «فجّار»، گروهی به نام «ابرار» و گروهی به نام «مقرّبین». در اینجا چند مطلب میخواهیم عرض کنیم.
مقرّبین، ابرار، فجّار
مطلب اول راجع به همین سه گروه است. این تقسیم سهگانهای که در اینجا به طور اشاره[١] آمده است، در جاهای دیگر قرآن با تعبیرهای دیگری ذکر شده است. از جمله در اوایل سوره مبارکه واقعه میفرماید: فَاَصْحابُ الْمَیمَنَةِ ما اَصْحابُ الْمَیمَنَةِ. وَ اَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ ما اَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ. وَ السّابِقونَ السّابِقونَ. اُولئِک الْمُقَرَّبونَ[٢] . در این آیات، این سه گروه به این صورت بیان شده است : اَصْحابُ الْمَیمَنَةِ[٣] (راستها)، اَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ (شومها، دارای شئامتها)[٤] ، وَ السّابِقونَ السّابِقونَ. اُولئِک الْمُقَرَّبونَ گروه سوم پیشروان و سابقان هستند که این گروه، مقرّباناند. همچنین در بعضی دیگر از آیات قرآن، مثل آیاتی که در اواسط همین سوره واقعه[٥] است، از «اصحاب المیمنة» و «اصحاب المشئمة» تحت عنوان «اصحاب الیمین» و «اصحاب الشِمال» یاد شده است.
ولی در آیات مورد بحث، همین سه گروه با تعبیرات دیگری ذکر شدهاند. گروهی که در آنجا «اصحاب المشئمه» یا «اصحاب الشمال» نامیده شده است در اینجا «فجّار» نامیده شده است و گروهی که در آنجا «اصحاب المیمنه» یا «اصحاب الیمین» نامیده شده است در اینجا «ابرار» نامیده شده است و گروهی که در آنجا «سابقون» نامیده شده و بعد به «مقرّبون» توصیف شده است، در اینجا «مقرّبون» نامیده شده است. این تقسیم بندی مردم به این سه گروه، مکرر در قرآن مجید آمده است[٦] .
[١] . یعنی به صورت تقسیم ذكر نشده ولی به اقسام اشاره شده است.
[٢] . واقعه / ٨ ـ ١١.
[٣] . اصحاب المیمنة معادل است با «ابرار» در آیات مورد بحث.
[٤] . قرآن در بسیاری از جاها این مطلب را بیان میكند كه شئامت هر كسی از خودش یعنی از عملش ناشیمیشود، كما اینكه یمن و میمنت (از همان ماده یمن است) و بركت هر كسی از عمل خودش شروع میشود.پس كأ نّه مقصود از «اصحاب المیمنة» افراد پرخیر و بركت هستند و مقصود از «اصحاب المشئمة» افرادپرشئامت.
[٥] . آیه ٣٨ و ٤١.
[٦] . البته این نكته را هم باید یادآوری كنیم كه سابقون و مقرّبون گروهی هستند كه ضمن اینكه از ابرار هستنددارای درجه و مقامی بالاتر نیز هستند و بدیهی است كه كسی كه دارای مقام بالاتر است مقام پایینتر را بهطریق اولی دارد. پس ابرار دو گونهاند: ابراری كه فقط ابرار محض هستند و ابراری كه به درجه بالاتری همرسیدهاند كه همان درجه مقرّبین است.