تدریجآ این، راه خودش را می‌گیرد و آن راه خودش را، این کهنه و فرسوده می‌شود، می‌افتد و آن رشد می‌کند، در هر راهی که می‌افتد به اصطلاح گُنده می‌شود و بعد رابطه‌شان با یکدیگر قطع می‌شود، مثل میوه سر درخت می‌شود که یک اشاره بکنی می‌افتد، یا مثل همان گندمِ داخل کاه.

وجه دوم

مردم تا در دنیا هستند با یکدیگر مخلوطند و متشابه و شبیه یکدیگر هستند چون در دنیا حاکمیت، حاکمیت ماده و حاکمیت ظاهری و بدنی است. وقتی که مردم در این خیابانها و کوچه‌ها راه می‌روند همه شبیه یکدیگر هستند، همه موجوداتی هستند با یک سر و دو گوش و روی پای خود حرکت می‌کنند و انگشتانشان یک شکل است و چشمها و حرف زدنهایشان خیلی به هم شبیه است، در نتیجه ما می‌گوییم همه یک جور هستند، همه انسانند. ولی در قیامت حکومت، حکومت باطن است نه حکومت ظاهر. تعبیر قرآن این است که یوْمَ تُبْلَی السَّرائِرُ[١] . روزی که آشکار می‌شود سریره‌ها نه صورتها؛ دیگر حکومت، حکومت صورتها نیست، حکومت سیرتها و سریره‌هاست. وقتی که پای سریره‌ها در میان بیاید اختلافات از زمین تا آسمان است، یعنی مردم در آن وقت محشور می‌شوند نه بر طبق صورتی که در دنیا داشته‌اند بلکه بر طبق سیرت و سریره‌ای که در دنیا کسب کرده‌اند. اختلاف آن سریره‌ها گاهی به اختلاف زمین و آسمان است. یک نفر ممکن است فرشته سیرت و فرشته سریرت باشد[٢] ، یکی دیگر می‌شود دیو سیرت و دیو سریرت. یکی می‌شود حیوان سیرت و حیوان سریرت، آنهم انواع حیوانات. آنجا اصلا عالمهایشان متفاوت می‌شود همین‌طور که در اینجا عالم انسان با عالم حیوانات متفاوت است و معنی ندارد که انسانها و گوسفندها با یکدیگر اشتراک مساعی کنند و یک جامعه تشکیل بدهند. گوسفند و انسان نمی‌توانند یک جامعه تشکیل بدهند. اگر گوسفند و انسان باشد، انسان باید متصدی رعایت گوسفند باشد، به او آب و علف برساند و چوپانی‌اش را بکند، از گوشتش هم استفاده کند. آنها دیگر در جامعه با یکدیگر شریک نمی‌شوند. یا مثلا گربه‌ها و گوسفندها یک جامعه تشکیل بدهند. چنین چیزی امکان ندارد.

در آن عالم وقتی که مردم به حسب سریره‌ها محشور می‌شوند بالطبع از یکدیگر جدا می‌شوند، بنابراین می‌شود یوم‌الفصل. در آیه سوره مبارکه یس بود که به مجرمین خطاب می‌رسد

[١] . طارق / ٩.

[٢] . این كه می‌گوییم فرشته سریرت، چون لفظی بالاتر از فرشته نداریم و الّا بالاتر از فرشته سیرت و فرشتهسریرت. هیچ فرشته‌ای از نظر سیرت و سریرت به او نمی‌رسد. اصلا بهتر است بگوییم انسانْ سیرت و انسانْسریرت، انسان واقعی كه از فرشته هم خیلی بالاتر است.