مکی بودن دارد و آیات اول که از اول سوره «هَلْ اَتی عَلَی الاِْنْسانِ» شروع شد، خصوصآ آن آیاتی که از اِنَّ الاَْبْرارَ یشْرَبونَ مِنْ کأْسٍ کانَ مِزاجُها کافورآ آغاز می‌شد و بعد: یوفونَ بِالنَّذْرِ کلمه وفای به نذر آمد وَ یطْعِمونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسْکینآ وَ یتیمآ وَ اَسیرآ صحبت اطعام مسکین و یتیم و اسیر آمد، اینها خود قرینه است که این آیات در مدینه بوده است، مخصوصآ که از نظر روایاتی که ما شیعه داریم و بسیاری از روایات اهل تسنن ـ که خود آنها هم قبول دارند الّا بعضی‌شان که می‌خواهند روایات خودشان را انکار کنندـ این آیات در مورد اهل بیت و در وقتی نازل شده است که حسنین کودک بوده‌اند، یعنی در اواسط یا اواخر سالهای مدینه. به این جهت، عرض می‌کنیم که این آیاتِ آخرِ سوره دهر قبل از آیات اول سوره دهر نازل شده است. در عین حال اینکه حضرت دستور می‌دادند که فلان آیه را در کجا قرار بدهید و فلان آیه را در کجا و به دنبال چه آیاتی، به این جهت بوده که ارتباطی میان اینها برقرار بوده است که قرار دادن اینها در آنجا اینها را به صورت یک واحد در می‌آورده است.

این آیه به این ترتیب شروع می‌شود: اِنّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَیک الْقُرْآنَ تَنْزیلا. فَاصْبِرْ لِحُکمِ رَبِّک وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ اثِمآ اَوْ کفورآ. ما، خودمان (یعنی در نهایت تأکید: ما و خود ما) قرآن را بر تو تدریجآ فرو فرستادیم فرو فرستادنی. باز در همین جلسه عرض کرده‌ایم که در مورد نزول قرآن گاهی تعبیر به اَنْزَلَ می‌شود مثل اِنّا اَنْزَلْناهُ فی لَیلَةٍ مُبارَکةٍ[١] یا اِنّا اَنْزَلْناهُ فی لَیلَةِ الْقَدْرِ[٢] و گاهی تعبیر نَزَّلَ و تنزیل (یعنی باب تفعیل) می‌شود، مثل اینجا: اِنّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَیک الْقُرْآنَ تَنْزیلا. ایندو با یکدیگر فرق دارند. یک وقت به تفصیل بحث کرده‌ایم که قرآن دو نوبت و به دو گونه بر پیغمبر نازل شده است. یک گونه و یک وقت قرآن نازل شد نه به صورت آیه‌ها و سوره‌ها و جمله‌ها و کلمات؛ بلکه به صورت یک روح، یک حالت، به صورت یک امر بسیط در روح پیغمبر پیدا شد. بار دیگر به تدریج، به صورت آیه آیه و کلمه به کلمه و جمله جمله نازل شد. اینکه ما می‌گوییم فلان آیه کی نازل شد، همان است که قرآن از آن تعبیر به «تنزیل» می‌کند. اینجا نفرمود: اَنْزَلْنَا الْقُرْآنَ ما قرآن را به تو انزال کرده‌ایم، فرمود تنزیل کرده‌ایم. پس عنایتی هست به مسئله تدریجی نازل شدن.

بعد می‌فرماید: فَاصْبِرْ لِحُکمِ رَبِّک (معلوم است که این یک رابطه‌ای با قبل دارد) پس به این دلیل تو خویشتندار باش برای دستور پروردگارت و هیچ گنهکار یا کافری ]را اطاعت نکن[ یا سخن هیچ گنهکار یا کافری را گوش مکن. جمله « لاتُطِعْ مِنْهُمْ اثِمآ اَوْ کفورآ» (سخن هیچ گنهکار یا کفور و کافری را گوش نکن) خصوصآ با توجه به آنچه مفسرین گفته‌اند، بوی مکی بودن می‌دهد

[١] . دخان / ٣.

[٢] . قدر / ١.