الاَْبْرارِ لَفی عِلّیینَ. وَ ما اَدْریک ما عِلّیونَ. کتابٌ مَرْقومٌ. یشْهَدُهُ الْـمُقَرَّبونَ[١] . ان‌شاءالله در سوره وَیلٌ لِلْمُطَفِّفین به این آیات می‌رسیم. کتاب ابرار (که در اینجا هم سخن از ابرار است)، آن نوشته ابرار در آن بالا بالاها قرار گرفته است. اینها خیلی بالا رفته‌اند. اِنَّ کتابَ الْفُجّارِ لَفی سِجّینٍ[٢] . از یک طرف بالاترین نقطه‌ها و اوجهای هستی، و از طرف دیگر پایین‌ترین گودالهای هستی. انسان به همین دلیل آنقدر امکان بالا رفتن دارد که هیچ موجودی چنین نیست. جبرئیل امین هم عقب‌نشینی می‌کند. و انسان می‌تواند آنقدر سقوط کند که هیچ موجودی به آن پایه نیست، آیا در ردیف انعام؟ بَلْ هُمْ اَضَلُّ[٣] .

به هر حال عالی‌ترین استعداد انسان همان است که برایش امکانات زیاد فراهم کرده (امکان خیلی بالا رفتن و قهرآ امکان سقوط خطرناک کردن هر دو را برای او به‌وجود آورده) و ]راهی که انسان می‌پیماید[ راه آزادی و اختیار است: اِنّا هَدَیناهُ السَّبیلَ اِمّا شاکرآ وَ اِمّا کفورآ. حالا که به این مرحله از استقلال و کمال رسیده است، ما راه را به او نشان می‌دهیم، از این به بعد به خود او مربوط است که شاکر باشد یا کافر.

در آیات بعد، از هر دو قسمت توضیح می‌دهد، هم قسمت شاکرها و هم قسمت کافرها. با اینکه اول صحبت شاکرها بوده بعد صحبت کافرها (اِمّا شاکرآ وَ اِمّا کفورآ) ولی سخن کفور را چون می‌خواهد مختصر بیان کند جلو می‌اندازد و سخن شاکر را چون مفصل است تأخیر می‌اندازد.

سرنوشت کافران

حالا که ما راه را به انسان نموده‌ایم و از این به بعد به خود او مربوط است که یا شاکر باشد و یا کفور، ببینیم کافرها به کجا منتهی می‌شوند. اِنّا اَعْتَدْنا لِلْکافِرینَ سَلاسِلَ وَ اَغْلالا وَ سَعیرآ. برای گروه کفور آماده ساخته‌ایم سلسله‌ها (زنجیرها) و اغلال (غُلها) و سعیر (آتش برافروخته، یک حرارت مشتعل). اینجا با توجه به اینکه در آیات قبل سخن از آزاد بودن انسان بود (اِنّا هَدَیناهُ السَّبیلَ اِمّا شاکرآ وَ اِمّا کفورآ) انسان به یک نکته متوجه می‌شود و آن نکته این است: این دو راهی که در جلو انسان وجود دارد، یک راهش راهی است که در عین اینکه راه عبودیت است راه آزادی هم هست چون عبودیت خدا مساوی است با آزاد بودن انسان، و آن راه دیگر که آن هم راه عبودیت و بندگی است ولی عبودیت و بندگی شهوات خود، راهِ بردگی واقعی انسان است، راه در

[١] . مطفّفین / ١٨ ـ ٢١.

[٢] . مطفّفین / ٧.

[٣] . فرقان / ٤٤.