مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٢ - آشنایی با قرآن (١١)
مجموعه آثار اسـتاد شهید مطـهری، جلد ٢٨، ص: ١٨٢
روایات، میگویند آن زمانی که روح در بدن خلق میشود در حدود چهارماهگی یا صد و بیست روزگی جنین است و لهذا سقط کردن جنین که به هر حال حرام و خلاف شرع است، قبل از دوره ولوج روح یعنی قبل از آنکه جنین روح پیدا کند یک نوع گناه است و بعد از آنکه روح دمیده میشود نوع دیگر. قبلش هم گناه است گناه بسیار بزرگی، ولی بعدش رسمآ یک آدم کشی تامّ و تمام است. این نظریه دوم را از نظر فلسفی نظریه ارسطویی میگویند.
نظریه سومی در اینجا وجود دارد که این را باید گفت نظریه صدرایی ـ و باید گفت نظریه قرآنی، چون خود صدرا میگوید من این را از آیات قرآن کشف کردم ـ و آن این است که روح انسان جسمانیة الحدوث و روحانیة البقاء است؛ یعنی روح انسان در ابتدا حالت مادی و جسمانی دارد و تدریجآ حالت روحانی و مجرد پیدا میکند و به آن مقامات بالا و عالی خودش میرسد؛ نه اینکه ـ مطابق نظر افلاطون ـ قبلا آن را در عالم دیگر خلق میکنند، بعد یک شیء کامل خلق شده را میآورند میچپانند در بدن، و نه مانند نظریه ارسطو که بعد از آن که بدن خلق شد، در کنار آن همان جا میآیند یک روح خلق میکنند؛ بلکه خود بدن در تحولات و تطورات و تکاملهایی که پیدا میکند تدریجآ کأنه تبدیل به روح میشود، قسمتهایی از بدن تبدیل به روح جاودانی میشود. آنگاه مثال میزند. مَثَل قدیمش را آورده که حالا هم میشود این مثل را آورد. میدانید که در قدیم چراغهای روغنی و لامپای نفتی بود. لامپای نفتی یک مخزن نفت دارد، یک فتیله دارد که نفت در آن نفوذ میکند، بعد نفت از به اصطلاح ماشین آن بالا میآید و داخل فتیله میشود، بعد سر آن ماشین را روشن میکنند، آنوقت تبدیل میشود به یک شعله، بعد هم نور میدهد. شما وقتی در این لامپا نگاه کنید، میبینید تدریجآ نفت از این فتیله بالا میآید، نزدیک به شعله که میشود داغ میشود و همین نفت تبدیل به گاز میشود، بعد گاز تبدیل به یک شعله قرمز میشود، شعله قرمز تبدیل به نور و روشنایی میشود، فضا را روشن میکند. حال روشنی این فضا چیست؟ همان نفت است؛ همان نفت است که نور شده. پس اساسآ نفت میتواند نور بشود. یک چیزی که در یک مرحله (در مخزن) نفت است و یک درجه که بالاتر آمد (داخل فتیله) هنوز نفت است، به قسمتهای بالای فتیله و مجاور آن ماشین که میرسد و داغ میشود همین نفت تبدیل به گاز میشود. وقتی که گاز به آن جایی که شعله است میرسد تبدیل به شعله میشود و بعد تبدیل به نور میگردد.
میگوید روح انسان و فکر انسان یک حقیقت ماوراءالطبیعی است اما به این معنا ماوراءالطبیعی است که همین نانی که شما میخورید، همین آبی که میآشامید، همین میوهای که میخورید، همین گوشتی که میخورید، همین سبزی که میخورید، همین مواد جزء بدن شما میشود و همینها تدریجآ بدون اینکه شما احساس کنید تبدیل به فکر و اندیشه مجرد میشود. این روح شما در اصل همینها بوده است ولی حالا این نیست و اگر خیال کنید الآن هم روح از این سنخ