مناسب باشد، آب و هوا و نور و حرارت به قدر کافی به آن رسیده باشد، برگهایش را که انسان نگاه می‌کند گویی به انسان دارد می‌خندد، خرّم است. «نضره» خرّمی است. در گیاه به آن شکل است، در حیوان هم در عالم حیوانیت خودش هست. یک اسب که شکمش سیر است، ناراحتی ندارد، آب و علفش مرتب و مهیا بوده، خورده و چاق شده، وقتی آدم به این اسب نگاه می‌کند، در چهره این حیوان و در تمام اندامش یک نوع خرّمی و انبساط می‌بیند.

انسان هم همین طور است. منتها عواملی که به انسان خرّمی می‌دهد، با آنچه که به حیوان خرّمی می‌دهد و با آنچه که به گیاه خرّمی می‌دهد فرق می‌کند. چهره انسانی را نگاه کنید که به هدف و مقصود و نهایتْ آرزوی خودش رسیده. کسی برای یک آرزوی بسیار بزرگ شب و روز کوشش می‌کرده، در رنج بوده، برایش جنبه حیاتی دارد و چگونه جنبه حیاتی دارد! وقتی که به مقصود رسیده است به او بشارت می‌دهند که آقا موفق شدی. به چهره‌اش نگاه کنید، هر چه هم بخواهد مخفی کند امکان‌پذیر نیست. «رنگ رخسار خبر می‌دهد از سرّ ضمیر». وای به حال آن وقت که انسان یک شکست بخورد، آنهم شکستی که در همین دنیا جنبه حیاتی برای او داشته باشد. آن وقت این غمها، غصه‌ها و احساس شکستها همه در چهره و صورتش جمع می‌شوند. به نگاهش که شما نگاه کنید معلوم است، ابروهایش را نگاه کنید معلوم است. تیر کشیدن بینی‌اش را نگاه کنید همین طور، به گونه‌هایش نگاه کنید همین طور. سراسر وجودش از یأس و ناامیدی و شکست و انتظار بسیار سوء حکایت می‌کند. مثل آدمی که در انتظار یک محاکمه است، امر دایر است میان اینکه تبرئه شود و اینکه حکم اعدام برایش صادر شود. در حالی که دارند حکم محکمه را برایش قرائت می‌کنند و ایستاده است، همین قدر بگویند آقای فلان تبرئه است ؛ چه چهره‌ای پیدا می‌کند؟! و بگویند محکوم به اعدام ؛ می‌بینید مثل فانوس خم می‌شود.

قرآن می‌فرماید در قیامت چهرهایی هست ناضر، خرّم ؛ شادی و سعادت از تمام ذرات وجود اینها و از چهره اینها پیدا و آشکار است. اِلی رَبِّها ناظِرَةٌ چهره‌هایی که نظرشان منحصراً به پروردگارشان است. خیلی جمله عجیبی است: اِلی رَبِّها ناظِرَةٌ چهره‌هایی که جز به خدا به چیزی نگاه نمی‌کنند، یعنی چیزی را نمی‌بینند غیر از خدا. چطور؟ این‌همه اشیاء در قیامت است، اشیاء هولناک و در مقابل اشیاء مسرّت‌بخش! اینها اهل توحیدند. آن گونه که کمَّلین اولیاء در دنیا بوده‌اند که فرمود: ما رَأیتُ شَیئاً اِلّا وَ رَأیتُ اللهَ قَبْلَهُ وَ بَعْدَهُ وَ مَعَهُ (به هر چه نگاه کردم اول خدا را و با او خدا را و بعد از او خدا را دیدم) در قیامت اهل ایمان چنین اند. اصلاً غیر از خدا نمی‌بینند. اگر عذاب می‌بینند باز خدا را در مظهر قهر می‌بینند، اگر نعمت می‌بینند خدا را در مظهر رحمت می‌بینند. اصلاً غیر از خدا چیزی نمی‌بینند. همه چیز می‌بینند و درعین اینکه همه چیز می‌بینند هیچ چیز غیر از خدا نمی‌بینند.