آن نگرانی‌ای که داری که مبادا چیزی از وحی الهی فوت بشود. آن به عهده ماست: اِنَّ عَلَینا جَمْعَهُ وَ قُرْ انَهُ گرد آوردن همه این وحیهای متفرّق و متشتّت با خود ماست و قرائت کردن همه اینها بر عهده ماست نه اینکه تو بخواهی قبلاً تلفظ کنی. بیان و توضیح و تفسیر اینها هم با ماست. تو فقط گیرنده باش. فَاِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْ انَهُ بگذار ما اول بر تو قرائت کنیم، تو بعد از قرائت ما قرائت کن. ثُمَّ اِنَّ عَلَینا بَیانَهُ توضیح و تفسیر اینها هم با ماست که برای تو حقایقش را توضیح بدهیم که بعد تو برای مردم بگویی. اینها جمله‌هایی بود که در وسط اینکه وحی داشت نازل می‌شد و پیغمبر اکرم به آن شکل عجله می‌فرمود و شتاب می‌کرد، این دستور برای پیغمبر رسید که شتاب مکن. بعد دنباله همان مطلب اول راجع به قیامت ذکر می‌شود: کلّا بَلْ تُحِبّونَ الْعاجِلَةَ. وَ تَذَرونَ الاْخِرَةَ.

تا اینجا دو مطلب مطرح بود: یکی اینکه اَیحْسَبُ الاِْنْسانُ اَلَّنْ نَجْمَعَ عِظامَهُ [١] واقعاً انسان خیال می‌کند که ما او را زنده نخواهیم کرد، استخوانهای متلاشی شده او را گرد نخواهیم آورد؟ بعد فرمود: چرا، قادر هستیم. آنگاه فرمود: اینها همه بهانه‌گیری است، انسان دلش نمی‌خواهد قیامتی باشد و حساب و کتابی باشد. آن حس بیزاری و تنفّری که از اعتدال و از حساب و کتاب بودن و از حق بودن و به حقوق رسیدگی کردن پیدا کرده، او را وادار کرده که چنین حرفی بزند.

سؤال دوم این بود که قیامت کی هست؟ هر دو را قرآن جواب داد که این سؤالها در واقع بهانه جویی است. حال اینجا هم راجع به سؤال دوم عین همان را (بَلْ یریدُ الاِْنْسانُ لِیفْجُرَ اَمامَهُ) می‌فرماید: کلّا بَلْ تُحِبّونَ الْعاجِلَةَ. وَ تَذَرونَ الاْخِرَةَ. یعنی سخن مگو در این موضوعات، حقیقت در باره این انسان چیز دیگر است. ای انسانها! عمده این است که شما این نقد را دوست دارید و از آخرت اعراض دارید، بعد آن اعراض از آخرت خودتان را به صورت سؤالهای به اصطلاح منطقی و اشکال طرح می‌کنید.

دوگونه چهره در قیامت

بار دیگر راجع به وضع قیامت: مردم تقسیم می‌شوند، دو گونه هستند، دو گونه چهره در قیامت است: وُجوهٌ یوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ. اِلی رَبِّها ناظِرَةٌ. وَ وُجوهٌ یوْمَئِذٍ باسِرَةٌ. تَظُنُّ اَنْ یفْعَلَ بِها فاقِرَةٌ. چهره‌ها در قیامت دو گونه است. مردم به دو گونه چهره تقسیم می‌شوند: چهره‌هایی در قیامت می‌بینی خرّم و ناضر. «ناضر» از نَضْرَه است. نَضْرَه یعنی خرّمی.

موجودهای زنده مثلاً گیاهها دو حالت دارند. اگر گیاهی از اول، بذرش سالم و در زمین

[١] .قیامة / ٣.