مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٢ - آشنایی با قران (١٠)
مجموعه آثار اسـتاد شهید مطـهری، جلد ٢٨، ص: ١٦٢
خودش را بهتر میشناسد.
دستور درباره نحوه دریافت وحی
بعد سه چهار آیه است که مفسرین گفتهاند مثل جمله معترضه است. جمله معترضه در همه سخنها و کلامها میآید و عبارت است از اینکه انسان سخنی را دارد میگوید، در وسط که هنوز باید ادامه پیدا کند چند جملهای مربوط به موضوعی دیگر میگوید برای اینکه خیلی لازم شده در این بین این جمله را بگوید. مثل اینکه یک سخنران دارد حرف میزند، احساس میکند کسی آنجا چنین میکند، میگوید آقا فلان موضوع را این جور بکنید، بعد حرف خودش را ادامه میدهد.
اینجا در همان حالی که پیغمبر این جملهها را به عنوان وحی تلقی میکرده است خدای متعال به عنوان یک ادب الهی یک دستور در نحوه گرفتن وحی به او میدهد که در گرفتن وحی این جور باش، بعد حرف اول را ادامه میدهد. دو سه آیه ما در قرآن راجع به این جهت داریم نزدیک به یکدیگر، با یک تفاوتی که در کار است، که نشان میدهد رسول خدا در آن حالی که قلب مقدسش وحی را میگرفت یک نوع حالت نگرانی ]داشت و [برای اینکه نکند وحی را درست ضبط نکند زود تکرار میکرد؛ از آن طرف که جملهها به او القاء میشد، پشت سرش بلافاصله خودش جمله را تکرار میکرد برای اینکه خوب دریافت کند و هیچ کلمهای از او فوت نشود ؛ که در نهایت امر در سوره سَبِّحِ اسْمَ فرمود: سَنُقْرِئُک فَلاتَنْسی[١] . قرآن کریم تضمین کرد که اینها به عهده تو نیست، ما نمیگذاریم اینها فراموش بشود. جمع کردن و ضمیمه کردن اینها همه به عهده ماست، تو فقط آماده پذیرش وحی باش .
در سه جای قرآن این مطلب با اختلافهای کمی آمده است که شاید در سوره سَبِّحِ اسْمَ این سه قسم آیه را با یکدیگر مقایسه کنیم. یکی در سوره طه است که میفرماید: وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْ انِ مِنْ قَبْلِ اَنْ یقْضی اِلَیک وَحْیهُ [٢] در قرائت عجله نکن قبل از آنکه وحی به پایان برسد. مثل اینکه کسی جملهای را دارد به شما القاء میکند و شما دقیق میخواهید به ذهن بسپارید، هنوز حرف او تمام نشده قسمتهای اول را در ذهن خودتان یا به زبان خودتان تکرار میکنید. وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْ انِ مِنْ قَبْلِ اَنْ یقْضی اِلَیک وَحْیهُ تا وحی به پایان نرسیده است شتاب نورز.
در اینجا هم میفرماید: لاتُحَرِّک بِهِ لِسانَک لِتَعْجَلَ بِهِ ( گفتیم مثل جمله معترضه است، وسط آیات قیامت دستوری در کیفیت تلقی وحی میدهد) زبانت را در وسط وحی به حرکت میاور برای