به كسر همزه پيروان عبد اللّه بن اباض تميمى‌اند كه مردى خارجى بوده، و از ديگر خوارج انشعاب پذيرفت. پيدايش اين فرقه هنگامى صورت گرفت كه عبد اللّه بن اباض از خوارج افراطى كناره گرفت، و مانند فرقۀ «صفريه» راه اعتدال برگزيد.

ابو بلال مرداس بن اديّه تميمى از پيشوايان نخستين اين فرق بوده و در سال ٦٢ ه‌ كشته شد. پس از او عبد اللّه بن اباض رياست آن فرقه را به دست گرفت. وى در سال ٦٥ ه‌ بكلى از خوارج ازرقى جدا شد و در بصره بر ضد زبيريان خروج كرده و چون مردى فقيه بود در منابع اباضيه او را امام اهل التحقيق و امام القوم و امام المسلمين خواندند. سبب قعود و اعتدال عبد اللّه بن اباض ظاهرا سازش او با عبد الملك بن مروان خليفه اموى و همراهى با وى بر ضد عبد اللّه بن زبير بود. سياستى را كه عبد اللّه بن اباض در برابر خلفاى اموى پيش گرفت، جانشين وى ابو الشعثاء جابر بن زيد ازدى همچنان ادامه داد.

اصل وى از عمان بود، و در حدود يكصد هجرى چند سال پس از مرگ عبد اللّه بن اباض در گذشت. ابو الشعثاء جابر با حجاج بن يوسف ثقفى روابطى دوستانه داشت، ولى اين حسن رابطه ديرى نپائيد و حجاج به كشتن اباضيه مانند ديگر خوارج پرداخت، و در زمان او بيشتر بزرگان اباضى به عمان تبعيد شدند.

جابر را شاگردى ايرانى الاصل بود كه ابو عبيده مسلم بن كريمه تميمى نام داشت و از فقها و دانشمندان آن فرقه بشمار مى‌رفت و پس از مرگ وى جانشين او گشت و اباضيه از سراسر عالم اسلام براى تحصيل علم در بصره به نزد او مى‌آمدند.

هنگامى كه خلافت اموى به عمر بن عبد العزيز رسيد، اميد بزرگان اباضى به جلب تائيد آن خليفۀ پرهيزگار افزايش يافت.

ابو عبيده مسلم بن كريمه، سفارتى نزد اين خليفه فرستاد. شايد در نتيجۀ همين سفارت بود كه عمر بن عبد العزيز اجازه داد كه اياس بن معاويه اباضى قاضى بصره شود، و در بصره يك مركز تعليمى تأسيس شد، كه طلاّب خوارج براى تحصيل بدانجا مى‌آمدند.

ابو عبيده پس از فارغ التحصيل شدن ايشان، آنان را براى تبليغ به بلاد اسلامى