فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - الصفحة ٤٧٢ - يزيديه
از اجداد خود سينه به سينه نقل كرده بودند ظاهر نموده و به اصل مجوسى خود بازگشتند و كم كم معتقد به امامت يزيد و سپس به الوهيت او شده و خدايان ديگرى را با او شريك كردند، زيرا ايشان در اصل يزتى بودند و روى تشابه اسمى يزيد بن معاويه را از قديسان خود شمردند.
نخستين دانشمندى كه توجه محققان را به اين طايفه معطوف داشت احمد تيمور ياشا (١٢٨٨-١٣٤٨ ه. ق) دانشمند مصرى بود كه در تاريخ آن قوم كتابى به نام «اليزيديه و منشأ نحلتهم» نوشت.
وى مىگويد: اين طايفه به هيچ وجه نامى در تاريخ نداشتند و اولين بار كه نامشان تاريخى شد در قرن ششم هجرى هنگامى بود كه شيخ عدى بن مسافر اموى به ميان ايشان رفت و آنان را به اسلام دعوت كرد و طريقهاى به نام «عدويه» در بين آن قوم به وجود آورد.
ابو سعيد محمد بن عبد الكريم سمعانى (در گذشته در ٥٦٢ ه) در كتاب «الانساب» نوشته است: جماعت بسيارى را در عراق در كوهستان حلوان و نواحى آن ديدم كه يزيدى بودند، و در ديههاى آنجا به صورت مردم زاهد اقامت داشتند و گلى به نام (حال) مىخوردند.
اين مردم گل را براى تبرك از مرقد شيخ عدى بر مىدارند و آن را با نان خمير مىكنند و به صورت قرص در آورده و گاهگاه مىخورند و آن را برات مىنامند.
چنان كه شيعيان هم از تربت سيد الشهدا حسين بن على (ع) تبرك مىجويند و آن را مىخورند.
ابو فراس كتابى به نام «الرد على الرافضه و اليزيديه» در سال ٧٢٥ هجرى تأليف كرد و آنان را «عدويه» خوانده است.
لحمن در «بهجة الاسرار» مىنويسد: نخستين كسى كه جانشين عدى شد و بر طايفه «عدويه» رياست كرد برادرزادۀ او ابو البركات صخر بن مسافر بود.
مورّخان متّفقند كه شيخ عدى مردى صالح و باتقوا بود و برخى نسب او را به مروان بن حكم مىرسانند و در امويت او اتفاق دارند.
عنوان رسمى و مذهبى او چنين است: شرف الدين ابو الفضائل عدى بن مسافر بن اسماعيل بن موسى بن مروان بن حسن بن مروان مىباشد.
اين مرد در قريه بيتقاراز بلوك بعلبك در سوريه به دنيا آمد و بعدها در كوهستان حكاريه كه در كردستان موصل است سكونت كرد و مشهور به شيخ عدى حكارى شد و در بين سالهاى ٥٥٥ تا ٥٥٨ هجرى در حالى كه نزديك به نود سال داشت در گذشت و در زاويۀ خود در حكاريه مدفون گرديد.