گرانى بر مردم مى‌دانست ولى جرأت برداشتن آن را نمى‌كرد و منكر «اجماع» و «قياس» در فروع و احكام شرع گرديد و حجيّت اخبارى را كه موجب علم ضرورى نمى‌شود انكار كرد و طعنه بر فتاوى صحابه مى‌زد.

ابو الهذيل العلاّف در كتاب معروف خود «الرد على النظام» دربارۀ اعراض و انسان و جزء لا يتجزى او را كافر دانست.

جبايى در باب اين كه گويد: خلقت ايجاب مى‌كند كه متولدات در افعال خدا باشد و قدرت خدا بر ستمگرى محال است، او را تكفير كرد.

ابو الحسن اشعرى سه كتاب در تكفير نظّام نوشته است و قلانسى نيز در رد او كتب و رسايلى نگاشت.

الفرق بين الفرق، ص ٧٩-٩١.

ملل و نحل، شهرستانى، ص ٥٦-٦١.

المنية و الامل، ص ١٥٢-١٥٤.

مقالات الاسلاميين، ج ٢ ص ٣٩.

ابراهيم بن سيار نظام.

نعمانيه

از فرق شيعه و پيرو «ابو جعفر محمد بن نعمان احول» معروف به مؤمن الطاق‌اند.

وى را شيعه ابو جعفر شاه الطاق گفتند. و او پسر عم منذر بن طريفه بود. شيخ طوسى او را گاهى از ياران امام جعفر صادق (ع) و گاه از اصحاب امام موسى كاظم (ع) شمرده است و گويد مخالفان او را شيطان الطاق لقب دادند.

وى در طاق محامل در كوفه دكان داشت و شيخ طوسى و نجاشى از وى كتب بسيارى را روايت كرده‌اند.

ابو الحسن اشعرى مى‌نويسد كه: «شيطانيه» پنداشتند كه خداى عالم در نفس خود جاهل نيست لكن عالم به اشياء است و آنها را تقدير و اراده مى‌كند و پيش از آن كه آنها را تقدير و اراده كند علم به آنها نداشته است.

او مى‌گفت: حركات همان افعال آفريدگان است زيرا خداى عز و جل به آنها امر به فعل كرده است و نيز گفتند: معارف همه اضطرارى است.

شهرستانى گويد: مؤمن الطاق گفت خداوند نورى از نورها به صورت آدمى است از كتبى كه نعمان تأليف كرد «افعل و لا تفعل» است و در آن كتاب گويد: فرقه‌هاى بزرگ عالم چهارند: قدريه (معتزله) -خوارج-عامه (سفيان) و شيعه و فرقۀ شيعه همان فرقۀ ناجيه است.

عبد القاهر بغدادى مى‌نويسد: مؤمن الطاق رشته امامت را از على (ع) به فرزندش موسى بن جعفر (ع) كشانيد و از «قطعيه» بود و با هشام بن سالم جواليقى كه گفت: افعال بندگان اجسامند و بنده را شايد كه از وى جسم سر زند انباز شد.

الفرق بين الفرق، ص ٤٤.