فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - الصفحة ٤١٢ - مشعشعيه
مشبهه
اين نام به عموم فرقى كه در توحيد به تشبيه قايل شدند اطلاق مىگردد.
در «تبصره العوام» آمده است: بدان كه اصل «تشبيه» از يحيى بن معين و احمد بن حنبل و سفيان ثورى و اسحاق بن راهويه و داوود اصفهانى و هشام بن الحكم برخاست و اين قوم كه اصل تشبيه از ايشان صادر شد جز هشام بن الحكم و «مجبره» ايشان را اهل سنت خوانند و اگر كسى تشبيه را از هشام فرا گرفته باشد او را مشبهه روافض خوانند و «مشبهه» زمان ما را بيشتر القاب دو نوع باشد يكى محمود و نيكو بود نزد ايشان چنان كه خويش را اهل سنت و جماعت خوانند و سلفى و اصحاب حديث و خصم ايشان را مجسّمه و مشبهه و مجبّره و حشويه خوانند.
بدان كه جملۀ «مشبهه» خداى تعالى را جا و مكان اثبات كنند و گويند بر عرش نشسته است و پاها بر كرسى نهاده است و سر و دست و جمله اعضا اثبات كرده گفتند: و هر چه او را جا و مكان نباشد آن معدوم بود و نه موجود.
آنان گفتند: چون خداوند خواست آدم را بيافريند آئينه پيش روى نهاد و نظر در آن كرد و آدم را به صورت خود بيافريد.
سبائيه و بيانيه و مغيريه و كراميه و هشاميه از مشبهه بودند.
در «تبصره بغداديه» آمده است: هر كه چون «بيانيه» و «مغيريه» و «جواربيه» منسوب به داوود جواربى و «هشاميه» منسوب به سالم جواليقى، پروردگارش را به آدمى تشبيه مىكرد، حكم شرعى او در ذبيحه و نكاح مانند حكم بتپرستان است و حكم كسى كه گويد برخى از مردم خدايند.
ديگر «مشبهه» كراميهاند كه گفتند: خداوند مماس بر عرش است و در عين حال قايل به امامت على (ع) و معاويه شدند.
التبصير في الدين، ص ١٧٠.
الفرق بين الفرق، ص ١٣٨-١٤٠.
تبصرة العوام، ص ٧٥-٨٥.
احسن التقاسيم، ص ١٢٦.
البدء و التاريخ، ج ٥، ص ١٣٩.
كشاف اصطلاحات الفنون، ص ٨٠٥.
مشعشعيه
از فرق «غلاة» شيعه، پيروان سيد محمد مشعشع بودند كه دعوى مهدويت مىكرد و حضرت على (ع) خدا مىخواند و در نجف اشرف بارگاه آن حضرت را خراب كرد و چوب ضريح را پيروان او بسوزانيدند.
سيد محمد مشعشع در خوزستان خروج كرده و در روزگار شاهرخ تيمورى مىزيست و به سال ٨٦٦ هجرى درگذشت.
مشعشعيان يا بخشى از تاريخ خوزستان،١٣٢٤.