فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - الصفحة ٢٥٨ - شلمغانيه
شيخ طوسى در كتاب «الغيبه» نام وى را محمد بن على بن ابى العزاقر شلمغانى آوردهاند.
ابو المظفر اسفراينى در «التبصير فى الدين» نام او را ابو العذافر ياد كرده و ابن حزم او را محمد بن على السلمعان الكاتب نوشته است.
دربارۀ نسبت او يعنى شلمغان ياقوت در «معجم البلدان» مىنويسد: شلمغان، به فتح شين و سكون لام و غين معجمه ناحيهاى از نواحى شهر واسط است كه حجاج آن را بنياد نهاد.
شلمغانى از ياران امام حسن عسكرى (ع) و از دانشمندان و دبيران زمان خود در بغداد بود و نخست از اصحاب آن امام همام به شمار مىرفت.
در زمان غيبت صغرى تغيير مشرب داده با حسين بن روح نوبختى از نواب اربعه به منافسه و رقابت پرداخت و دعوى بابيت كرد.
نجاشى در «رجال» خود مىنويسد: ابو جعفر محمد بن على شلمغانى از پيشروان مذهب اماميه بود امّا رشك و حسد بر مقام ابو القاسم حسين بن روح، وى را بر آن داشت كه ترك مذهب اماميه گويد و داخل كيشهاى مردود گردد تا بدانجا كه از طرف امام غايب توقيعاتى عليه او صادر شد و سرانجام به امر سلطان (دولت) به دار آويخته شد.
حسين بن روح از سال انتساب خود به مقام نيابت سوم يعنى جمادى الآخر ٣٠٦ ه در بغداد با عزت و احترام مىزيست و خاندان آل فرات كه وزارت بنى عباس به دست ايشان بود از طرفداران شيعه بودند و از او حمايت مىكردند.
در ربيع الاول سال ٣١٢ هجرى همين كه وزارت به حامد بن العباس انتقال يافت آل فرات و كسان ايشان از كار بركنار شده به زندان افتادند.
حسين بن روح نيز به زندان افتاد و تا سال ٣١٧ يعنى مدت پنج سال در حبس بماند. وى پيش از افتادن به زندان مدتى پنهان مىزيست و چون اعتمادى كامل به ابن ابى العزاقر داشت او را به نيابت خود برگزيد، و شلمغانى واسطه بين او و شيعيان شد و توقيعات حضرت مهدى غايب به توسط حسين بن روح به دست شلمغانى صادر مىشد و مردم براى رفع حوايج و حل مشكلات به او رجوع مىكردند.
در آن زمان شلمغانى به دعويهاى باطل پرداخت و از مذهب شيعه اماميه اثنىعشريه انحراف جست.
حسين بن روح در زندان از انحرافش مطلع شد و از همانجا در ذيحجه سال ٣١٢ ه توقيعى در لعن ابن ابى العزاقر به شيخ ابو على محمد بن همام اسكافى بغدادى كه از بزرگان شيعه بود فرستاد و از وى تبرى جست.