فرهنگ فرق اسلامی - مشکور، محمد جواد؛ مدیرشانه چی، کاظم - الصفحة ١٦١ - حقيقيه
«خوارج» بودهاند: -حمزويه.
تاريخ سيستان، ص ١٥٣.
الكامل، ابن اثير، ج ٦، ص ١٢٤.
زين الاخبار، گرديزى، ص ١٣٠.
حفصيه
ايشان از فرقه «خوارجند» و از پيروان «حفص بن ابى المقدام» مىباشند. او نخست از اباضيه و پيرو عبد اللّه بن اباض بود، سپس با وى اختلاف جسته گفت كه: مرتبۀ ميان ايمان و شرك، شناختن خداى تعالى است و هر كه خداى را شناخت، ولى پيغمبر، قرآن، بهشت و دوزخ را باور نداشت و گناهان كبيره هم از او سرزد، چون آدمكشى، زنا و ساير گناهان، او كافر است ولى از شرك، پاك و دور است و هر كه به خداى تعالى نادان باشد و او را انكار كند مشرك است.
ايشان عثمان و على (ع) را دشمن مىداشتند و مىگفتند كه: على (ع) همان كسى است كه خداوند دربارۀ او فرمود: «وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا وَ يُشْهِدُ اللّٰهَ عَلىٰ مٰا فِي قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصٰامِ.» بقره/٢٠٤.
يعنى: از ميان مردمان كسى است كه سخن وى در زندگانى جهان ترا بشگفت آورد ولى خداوند آنچه را كه در دل اوست، گواهى دهد و او سختترين دشمنان توست.
دربارۀ عبد الرحمن بن ملجم گفتند كه: او همان كسى است كه خدا دربارۀ او فرمود: «وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغٰاءَ مَرْضٰاتِ اللّٰهِ. . .» بقره/٢٠٧.
يعنى: از مردمان كسى است كه جان خويش را براى خشنودى خدا مىفروشد.
پس از آن گفتند كه: ايمان به كتابهاى آسمانى و پيغمبران به توحيد پيوسته و هركه بدانها كافر شود به خداوند شرك آورده است.
اباضيه از او و سخنانش بيزارى جستند.
الفرق بين الفرق، ص ٦٢.
الملل و النحل بغدادى، ص ٧٧.
مقالات الاسلاميين، ص ١٧٠.
التبصير فى الدين، ص ٣٤.
حقايقيه
عبد القاهر بغدادى مىنويسد كه: «كراميه» در خراسان بر سه دستهاند: حقايقيه-طرائقيه-اسحاقيه و چون اين سه فرقه يكديگر را تكفير نكنند از اين رو ما آنان را به شمار يك فرقه آورديم.
-كراميه.
الفرق بين الفرق بغدادى، ص ١٣٠.
حقيقيه
فرقهاى از «صوفيه» اند كه طالب وصل به معرفت ذات خداوند هستند، از اين