تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢
در محل كلام ما نيز ممكن است چنين باشد، و از اين رو تاريخ سورههاى فوق منافاتى با تنزل از مرحله بالاتر به پائينتر ندارد.
ج- احتمال ديگرى، كه براى حل اين مشكل وجود دارد اين است: واژه «قرآن» واژهاى است كه به «تمام» و «بعض» قرآن، هر دو اطلاق مىشود، مثلًا در آيه اول سوره «جنّ» مىخوانيم: إِنَّا سَمِعْنا قُرْآناً عَجَباً: «ما قرآن عجيبى شنيديم» پيدا است، كه آنها قسمتى از قرآن را شنيده بودند.
اصولًا «قرآن» از ماده «قرائت» است، و مىدانيم قرائت و تلاوت، هم بر كل قرآن صادق است و هم بر جزء آن، بنابراين، تحدّى به مثل قرآن مفهومش تمام قرآن نيست، و با ده سوره، و حتى يك سوره نيز سازگار مىباشد.
از سوى ديگر، «سوره» نيز در اصل به معنى مجموعه و محدوده است، و بر مجموعهاى از آيات نيز تطبيق مىكند، هر چند يك سوره كامل به اصطلاح معمولى نبوده باشد.
و به تعبير ديگر، سوره در دو معنى استعمال مىشود: يكى به معنى مجموع آياتى كه هدف معينى را تعقيب مىكند، و ديگر يك سوره كامل كه با بسم اللّه شروع و پيش از بسم اللّهِ سوره بعد پايان مىپذيرد.
شاهد اين سخن، آيه ٨٦ سوره «توبه» است آنجا كه مىفرمايد: وَ إِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللَّهِ وَ جاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ ...: «هنگامى كه سورهاى نازل مىشود كه ايمان به خدا بياوريد و با پيامبرش جهاد كنيد ...» روشن است كه منظور از سوره در اينجا، همان آياتى است كه هدف فوق (يعنى ايمان به خدا و جهاد) را تعقيب مىكند، هر چند قسمتى از يك سوره كامل باشد.
«راغب» نيز در كتاب «مفردات» در تفسير آيه اول سوره «نور» «سُورَةٌ أَنْزَلْناها ...» مىگويد: «أَىْ جُمْلَةٌ مِنَ الأَحْكامِ وَ الْحِكَم ...».