أَ تَأْمُرُونِّي أَنْ أَطْلُبَ النَّصْرَ بِالْجَوْرِ فِيمَنْ وُلِّيتُ عَلَيْهِ وَ اللَّهِ لا أَطُورُ بِهِ ما سَمَرَ سَمِيرٌ وَ ما أَمَّ نَجْمٌ فِي السَّماءِ نَجْماً:
«آيا به من مى‌گوئيد: براى پيروزى دست به ستم نسبت به كسانى كه تحت حكومت منند بزنم؟ به خدا سوگند، نزديك اين كار نمى‌روم، مادام كه مردم شب‌ها به بحث مى‌نشينند، و مادام كه ستارگان آسمان، يكى پشت سر ديگرى طلوع و غروب دارد». «١»
در اشعار «دعبل خزاعى» در قصيده معروفى كه در حضور امام على بن موسى‌ الرضا عليهما السلام خواند، اين شعر آمده است:
سَأَبْكِيهِمُ ما ذَرَّ فِي الأُفُقِ شارِقٌ وَ نادَى مُنادِ الْخَيْرِ بِالصَّلَواتِ:

«من بر شهيدان خاندان پيامبر گريه مى‌كنم، تا آن زمان كه خورشيد بر افق مشرق نور مى‌پاشد* و تا آن زمان كه مؤذن بانگ اذان براى دعوت به نماز بر مناره‌ها سر مى‌دهد». «٢»
البته، اين مخصوص به ادبيات عرب نيست، در زبان‌هاى ديگر نيز كم و بيش وجود دارد، و به هر حال دلالت آيه بر ابديت نبايد جاى گفتگو باشد.
و به اين ترتيب، نيازى به گفتار كسانى كه مى‌گويند آسمان و زمين در اينجا آسمان و زمين قيامت است، كه جاودانى مى‌باشد نخواهد بود.
***
٥- استثناء در آيه چه مفهومى دارد؟
جمله استثنائيه إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ «مگر آنچه پروردگارت بخواهد» كه در