تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٩
خود «گفت: امروز، روز سخت و وحشتناكى است» «وَ قالَ هذا يَوْمٌ عَصيبٌ».
«سِيىءَ» از ماده «ساء» به معنى بد حال شدن و ناراحت گشتن است.
«ذَرع» را بعضى به معنى قلب، و بعضى به معنى خُلق گرفتهاند، بنابراين «ضاقَ بِهِمْ ذَرْعاً» يعنى دلش به خاطر اين مهمانهاى ناخوانده، در چنين شرائط سختى، تنگ و ناراحت شد.
ولى، به طورى كه «فخر رازى» در تفسيرش از «ازهرى» نقل كرده، «ذَرع» در اين گونه موارد به معنى طاقت است، و در اصل، فاصله ميان دستهاى شتر به هنگام راه رفتن مىباشد.
طبيعى است، هنگامى كه بر پشت شتر بيش از مقدار طاقتش بار بگذارند، مجبور است دستها را نزديكتر بگذارد، و فاصله آن را به هنگام راه رفتن كمتر كند، به همين مناسبت اين تعبير تدريجاً به معنى ناراحتى به خاطر سنگينى حادثه آمده است.
از بعضى از كتب لغت، مانند «قاموس» استفاده مىشود: اين تعبير در موقعى گفته مىشود، كه شدت حادثه به قدرى باشد كه انسان تمام راههاى چاره را به روى خود بسته ببيند.
«عَصِيب» از ماده «عَصْب» (بر وزن اسب) به معنى بستن چيزى به يكديگر است، و از آنجا كه حوادث سخت و ناراحتكننده، انسان را در هم مىپيچد، و گوئى در لابلاى ناراحتى قرار مىدهد، عنوان «عَصِيب» به آن اطلاق مىشود، و عرب، روزهاى گرم و سوزان را نيز «يَوْمُ الْعَصِيب» مىگويد.
***
به هر حال، لوط راهى جز اين نداشت كه ميهمانهاى تازه وارد را به خانه خود بپذيرد و از آنها پذيرائى كند، اما، براى اين كه آنها را اغفال نكرده باشد، در