دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٦٠٣ - ٩٧ هاشم بن عتبه

او در فتح مكّه اسلام آورد، در نبرد يَرموك، يك چشم خود را از دست داد و پس از آن، به يارى سعد بن ابى وقّاص، عموى خود، شتافت‌[١] و در فتح جَلولا، فرماندهى لشكر را به عهده داشت.

به خاطر شيوه ويژه‌اش در نبرد و يورش آوردنِ برق‌آسايش به دشمن، او را به «مِرقال»[٢] ملقّب كرده بودند. در جنگ‌هاى جمل و صِفّين، شركت داشت و حماسه سرايى‌ها و خطابه‌هاى وى در بيان عظمت على ٧ و فاشگويىِ ضلالت و سيرت زشت امويان، نشانى است از عمق انديشه و حقدانى و حقگرايى و استوار گامى او.

در جنگ صِفّين، پرچم حق به دست او بود و فرماندهى پياده نظام بصره را به عهده داشت.[٣]

[١] در تاريخ بغداد: ج ١ ص ١٩٦ ش ٣٤، الإصابة: ج ٦ ص ٤٠٥ ش ٨٩٣٤ آمده است:« در نبرد مسلمانان با ايرانيان در قادسيه، همراه عمويش بود».

[٢] ارقال، دويدنى سريع‌تر از يورتمه است و مِرقال، يعنى كسى كه فراوانْ اين گونه مى‌دود( ر. ك: النهاية: ج ٢ ص ٢٥٣، لسان العرب: ج ١١ ص ٢٩٤).

[٣] در المستدرك على الصحيحين: ج ٣ ص ٤٤٧ ح ٥٦٩٣ و الاستيعاب: ج ٤ ص ١٠٨ ش ٢٧٢٩ قيد« بصره» نيامده است.