شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٦٣ - گشايش و راحتى بعد از سختى

شدى خود را در راه خدا با عبادت و دعا به زحمت بينداز و متوجه پروردگار شو تا بر تو منّت بگذارد و بعد از سختى به آسانى و پيروزى برساند.

راوى مى‌گويد:پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با خوشحالى خارج شدند درحالى‌كه مى‌خنديدند و فرمودند:«لن يغلب عسر يسرين»:(هرگز يك سختى بر دو راحتى غلبه نمى‌كند)و بعد اين دو آيه را تلاوت فرمودند: فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً* إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً [١]

رمز اين فرمايش پيامبر را مرحوم علامه طباطبايى قدّس سرّه چنين بيان مى‌كند:

«گفته‌اند در اين دو آيه دلالت است بر اينكه با يك سختى دو آسانى است،زيرا در كلام عرب وقتى اسم معرفه تكرار شود مثل«العسر»در آِیه فوق منظور تكرار همان اولى است و الف و لام آن براى عهد است اما وقتى اسم نكره مثل«يسرا»در آِیه كريمه،تكرار شد،تكرار اولى نيست و نوع ديگرى را بيان مى‌كند.» [٢]

نتيجه مى‌گيريم كه منظور خداوند در اين آيه شريفه اين است كه با يك سختى دو آسانى است و اين دو آسانى و راحتى متواليا و پى‌درپى است نه با هم و در زمان واحد.يعنى خداوند مى‌فرمايد:اى پيامبر!به يقين با هر سختى يك آسايش و راحتى است و به راستى براى همان سختى آسانى ديگرى هست.يعنى بعد از سختى آسانى و آسايش است و به تدريج بعد از آن راحتى اول باز راحتى حاصل مى‌شود تا به درجه كامل برسد.

در حديثى از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌خوانيم:«و اعلم أنّ مع العسر يسرا و إنّ مع الصّبر النّصر و إنّ الفرج مع الكرب» [٣]:(بدان به حقيقت با هر سختى يك آسانى هست و براستى با صبر پيروزى است و به يقين با غم و اندوه خوشى و گشايش است.)

[١].انشراح(٩٤)٥/ و ٦.

[٢].تفسير الميزان،ج ٢٠،ص ٤٥١.

[٣].تفسير نور الثقلين،ج ٥،ص ٦٠٤،حديث ١١.