شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٤٥ - نياز و احتياج شديد به خداوند

رأفت و رحمت

«رأفت»:دلسوزى،كرم و مهربانى.«رحمت»:راغب مى‌گويد:«رحمت»، مهربانى و دلسوزى است كه مقتضى يعنى سبب احسان مى‌شود و رحمت در مورد خداوند به معناى انعام و تفضّل و فيض است و در خداوند چون تغيير حالت نيست و محل حوادث واقع نمى‌شود و در مورد خداوند رقّت قلب و عاطفه كه لازمه‌اش تغيير حالت است و انفعال نفسانى است،وجود ندارد.متكلمين مى‌گويند:رحمت در انسانها يك حالت جسمانى و انفعال نفسانى و روحى است ولى چون خداوند جسم و جسمانى نيست چنين انفعالى براى او قابل تصور نيست.لذا مى‌گويند در خداوند فقط اثر ترحم وجود دارد كه همان رحمت است و يا مى‌گويند منظور از رحمت در خداوند لازمۀ آن يعنى برطرف شدن حاجت نيازمند و بى‌نياز شدن اوست. [١]

و حكمايى مثل ملا صدرا مى‌گويند:نظر متكلّمان درست نيست و اين‌طور صفات مانند رحمت،حقيقت آن همان كمال وجودى است كه با آن كمال،نقص موجودات ديگر ترميم و جبران مى‌شود و رحم و ترحم يك معنى كلى و داراى مراتب تشكيكى است. [٢]

قبلا در بخش بيست و نهم درباره‌ى صفت رحم و رحمت در مورد خداوند بحث و تحقيق شد و در اين بخش از تكرار آن خوددارى مى‌كنيم.

نياز و احتياج شديد به خداوند

تمام هستى موجودات وابسته به حق تعالى است و سرتاسر فقر و نيازند.

ما عدمهاييم هستى نما تو وجود مطلق و هستىّ ما

[١].نهاية الحكمة،علامه طباطبايى،مرحلۀ ١٢،فصل ١٣،ص ٣٠٠.

[٢].مراجعه كنيد به شرح دعاى افتتاح اثر آيت اللّه ايزدى،ص ٥١ و اسفار ملا صدرا،ج ٦،فصل ٦،٧،٨ و ٩ و موقف خامس.