شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ١٩٠ - سبيل اللّه چيست؟

اسباب و مرگ به سراغ او(ستمگر جبّار)مى‌آيد ولى نمى‌ميرد.»

نتيجه بيان گذشته چنين مى‌شود كه با قطع نظر از نشاة اختيار يعنى قبل از ورود انسان به مرحله انسانيّت،انسان در مراحل جمادى،نباتى و حيوانى،همراه كلّ جهان طبيعت و ماده،پيوسته در حال حركت و دگرگونى است و در نتيجه قرب وجودى به مبدأ اعلى پيدا مى‌كند چنانچه در سوره بقره مى‌فرمايد: وَ إِلَيْكَ الْمَصِيرُ [١]

و در سوره شورى مى‌فرمايد: أَلاٰ إِلَى اللّٰهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ [٢]:«آگاه باش كه امور به سوى خدا برمى‌گردد.»انسان در مرحله اختيار با تكاملات طبيعى و آميخته با ملكات علمى و عملى كه حركتى است مداوم و در حقيقت با كدح و تلاشى [٣]كه مى‌كند به مبدأ هستى،قرب پيدا مى‌كند يا به تعبير ديگر سير و سلوك الى اللّه مى‌نمايد كه در اين سير انسان كه در ابتدا از هرگونه علم و عمل و ملكه‌اى خالى است به راه افتاده و در علم و عمل پيش مى‌رود و معلوم نيست به چه حدّى مى‌رسد به قول حافظ:

كس ندانست كه منزلگه مقصود كجاست

اين قدر هست كه بانگ جرسى مى‌آيد

سائر و سالك و سير و سلوك،يكى است چنانچه حاجى سبزوارى مى‌گويد:

«و السّبيل هو النّفس النّاطقة الّتى هى اكبر حجّة اللّه على خلقه و هي الصّراط المستقيم الى كلّ خير...» [٤]:(راه همان نفس ناطقه انسانى است كه بزرگترين حجت خدا بر خلق و همان صراط مستقيم به سوى هر چيز است،علاوه بر راهنمايان خدا مثل انبياء و ائمّه،كه ابواب الرحمن و اعلام هدايتند.»

[١].بقره(٢)،٢٨٥.

[٢].شورى(٤٢)٥٣/.

[٣].الانشقاق، يٰا أَيُّهَا الْإِنْسٰانُ إِنَّكَ كٰادِحٌ إِلىٰ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاٰقِيهِ، اى انسان با هر رنج و مشقّت در راه پروردگار مى‌كوشى و عاقبت به حضور پروردگار خود مى‌روى.

[٤].شرح اسماء الحسنى،ص ٢٤٥.