شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٣٠ - توكّل و انقطاع الى اللّه

خداوند در سورۀ مباركۀ آل عمران مى‌فرمايد: وَ إِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ [١]:«اگر خدا شما را رها كند و يارى ندهد،پس كيست كه بعد از او شما را نصرت دهد؟»

توكّل و انقطاع الى اللّه

كسى كه به خداوند اعتماد و توكل نكند،و كار را به او وانگذارد و يا بدون عمل به خداوند اميد داشته باشد،و يا معصيت را از حد بگذراند خداوند او را به خودش وامى‌گذارد.پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از جبرئيل پرسيد:«توكّل به خدا چيست؟»جواب داد:

«العلم بأنّ المخلوق لا يضرّ و لا ينفع و لا يعطى و لا يمنع و استعمال اليأس من الخلق،فإذا كان العبد كذلك لم يعمل لأحد سوى اللّه و لم يرج و لم يخف سوى اللّه و لم يطمع فى أحد سوى اللّه فهذا حدّ التّوكّل» [٢]

حضرت جبرئيل جواب داد:«توكّل دو چيز است:١-آگاهى و اعتقاد به اينكه هيچ مخلوقى نفع و ضرر نمى‌رساند و عطا و منع نمى‌كند(يعنى بدون مشيت خدا كارى از او ساخته نيست)٢-مأيوس بودن از خلق خدا.وقتى بنده اين‌گونه بود، براى هيچ‌كس غير از خدا كار نمى‌كند و ترس و رجايش فقط از خداست و اميدى به غير از خداوند ندارد،اين معنى توكل است.»

حضرت امير عليه السّلام در نهج البلاغه مى‌فرمايد:«العالم من عرف قدره و كفى بالمرء جهلا أن لا يعرف قدره إنّ أبغض الرّجال إلى اللّه تعالى لعبد و كله اللّه إلى نفسه جائرا عن قصد السّبيل، سائرا بغير دليل إن دعى إلى حرث الدّنيا عمل و إن دعى إلى حرث الآخرة كسل...» [٣]:(دانا كسى است كه قدر خود را بشناسد و براى جهالت و نادانى مرد همين بس‌كه خود را

[١].آل عمران(٣)١٦٠/.

[٢].بحار الانوار،ج ٦٨،ص ١٣٨؛ميزان الحكمه،ج ١٠،ص ٦٧٦.

[٣].نهج البلاغه فيض الاسلام،خ ١٠٢.