شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٣٥ - آزار يوسف عليه السّلام و تسويل نفس

گوساله سامرى و تسويل نفس

خداوند در قرآن كريم مى‌فرمايد: وَ كَذٰلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي [١]:(اين‌چنين هواى نفس من اين كار را در نظرم جلوه داد.)سامرى در غياب حضرت موسى عليه السّلام كه به ميقات و وعده‌گاه الهى رفته بود،از خلأ وجود موسى عليه السّلام سوء استفاده كرد و براى بنى اسرائيل مجسمۀ گوساله‌اى را كه صداى گوساله داشت درست كرد و بنى اسرائيل فريب خوردند و به پرستش گوساله پرداختند،وقتى حضرت موسى عليه السّلام بازگشت بسيار ناراحت شد و به سامرى گفت:تو چرا اين كار را كردى؟ [٢]گفت:اين‌چنين هواى نفس من اين كار را در نظرم جلوه داد: وَ كَذٰلِكَ سَوَّلَتْ لِي نَفْسِي. سامرى اعتراف كرد اسير هواى نفس و تسويل و تزيين آن شده و حرص او به اين كار،باعث چنين گناهى شده است.

آزار يوسف و تسويل نفس

برادران يوسف عليه السّلام وقتى پيراهن خونين برادر را براى پير كنعان (حضرت يعقوب)آوردند و گفتند گرگ يوسف را دريده و اين پيراهن نشانه آن است،حضرت يعقوب در جوابشان دست روى عامل اساسى گذاشت و فرمود:

بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْراً فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَ اللّٰهُ الْمُسْتَعٰانُ عَلىٰ مٰا تَصِفُونَ [٣]:«يوسف را گرگ نخورده است،بلكه نفس فريبكار شما،كار زشتى را در نظرتان زيبا جلوه داده و من در اين پيشامد،بدون جزع و بى‌تابى صبر و شكيبائى را پيشه مى‌كنم و فقط از خدا كمك مى‌گيرم كه مرا در غم فراق و جدائى يوسف يارى نمايد.»

اين مورد دومى است كه قرآن كريم بعد از بيان قضيّۀ گوسالۀ سامرى،درباره نفس امّاره به سوء و فريبكار انسان كه مظهرى از شيطان است،نقل مى‌كند و

[١].طه(٢٠)٩٦/.

[٢].مضمون آيات ٨٠ تا ٩٦ سورة طه

[٣].يوسف(١٢)١٨/.