شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ١٨٩ - سبيل اللّه چيست؟

سبيل اللّه چيست؟

اكنون بايد ديد آيا مقصود از سبيل اللّه راه و رسمى است كه بندۀ مومن(چه در رابطۀ با خود و چه در رابطه با بندگان خدا)بر مبناى توحيد برگزيده است؟يا اينكه مطلب بالاتر از اين است.

تحقيق اين مطلب را با آيه ٦ از سورۀ انشقاق شروع مى‌كنم كه مى‌فرمايد:

يٰا أَيُّهَا الْإِنْسٰانُ إِنَّكَ كٰادِحٌ إِلىٰ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاٰقِيهِ :«اى انسان به درستى كه تو با تلاش و رنج تمام بسوى پروردگارت مى‌روى و او را ملاقات خواهى كرد.»

خداوند اشاره دارد به يك اصل اساسى در مورد همه انسانها كه انسان با اين زندگى آميخته به درد و رنج،در نهايت،به موقفى رهسپار است كه از آن به ملاقات پروردگار تعبير مى‌شود كه شايد بتوان گفت آن موقف شهود خداوند از طريق باطن و معرفت شهودى است.

در ضمن از اين آيه بدست مى‌آيد چه آنها كه باايمان و انجام وظائف بندگى روزگار عمرشان را سپرى مى‌كنند و چه آنها كه با غفلت و روش غير دينى،روزگار را پشت سر مى‌گذارند،هر دو بعد از اينكه مراحلى از هستى(از جمادى و نباتى و حيوانى)را گذرانده تا به مرحله انسانيت رسيدند،وارد منزل«اختيار»مى‌شوند كه در ابتداى اين نشأة،سرفصل ديگرى براى سيرشان شروع مى‌شود كه همراه با گذراندن دوران كودكى و جوانى و پيرى،سيرى ديگر هم دارند به اعتبار تحصيل ملكات علمى،عقلى،عملى و اخلاقى كه يا رو به سعادت و خوشبختى و دار قرار مى‌روند و يا برعكس در اثر جهلهاى مركب و متراكم و ملكات ناپسند كه در اثر اعمال ناشايسته پيدا مى‌كنند،رو به شقاوت و دار بوار و هلاكت مى‌روند كه به فرموده قرآن در سوره ابراهيم: وَ يَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكٰانٍ وَ مٰا هُوَ بِمَيِّتٍ [١]:«از هر سو

[١].ابراهيم(١٤)١٧/.