شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ١٩٨ - عبادت،هم روح است و هم عمل

ما حق اللّه على العباد؟قلت:اللّه و رسوله اعلم.قال صلّى اللّه عليه و آله و سلّم:فانّ حق اللّه على العباد ان يعبدوه و لا يشركوا به شيئا»

پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به معاذ بن جبل فرمود:«آيا مى‌دانى حق خداوند بر گردن بندگان چيست؟»معاذ گفت:«خدا و رسول او داناترند».فرمود:«به تحقيق،حق خداوند بر بندگانش اين است كه تنها او را پرستش كنند و(در عبادت)هيچ چيز را شريك او قرار ندهند.»

عبادت،هم روح است و هم عمل

علامه طباطبائى قدّس سرّه در جلد اول تفسير الميزان در ضمن تفسير آيات مربوط به قبله در مورد عبادت،تحقيقى دارند كه خلاصۀ آن چنين است:«عبادات تنزّل خضوع عبودى و ظهور آن از باطن قلب و ضمير،بر اعمال و افعال است كه در حقيقت اعمال و افعالى كه به عنوان عبادت و پرستش خوانده مى‌شوند،تمثّلات و تشكّلات و توجّهات قلبى و خشوع باطنى است كه بصورت عبادت و اذكار و اوراد درآمده است.» [١]

برحسب اين تحقيق،بجا است ادعا كنيم هر انسانى تنها جسم نيست و تنها روح و باطن نيست،بلكه مجموعه‌اى از روح و باطن و جسم و ظاهر است به قول بزرگان از جمله ملاّ هادى سبزوارى در منظومه حكمت،نفس در عين اينكه تمام قواى باطنى است،فعل قواى نفس نيز در نفس پيچيده شده است:«النّفس فى وحدته كلّ القوى و فعلها فى فعله قد انطوى» [٢].

همچنين عبادت هم جنبۀ روحى دارد كه همان توجهات قلبى است كه در اثر معرفت صحيح به خداوند،به دست مى‌آيد و هم جنبۀ جسمى و ظاهرى،كه

[١].الميزان،ج ٣٣٧،ص ١.

[٢].منظومه حكمت،فريدۀ ششم در احوال نفس،ص ٣١٤.