شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٤١ - بخل جامع بديها

نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌فرمايد:«لا يجتمع الشّحّ و الإيمان فى قلب المؤمن» [١]:(شح كه مرتبه‌اى شديدتر از بخل است باايمان در قلب مومن جمع نمى‌شود.)

«شح»را امام صادق عليه السّلام اين‌گونه تفسير مى‌كند كه«انسان شحيح از بخيل شديدتر است نسبت به آنچه در دست مردم و در دست خود ميباشد«شح»دارد يعنى بخشش و سخاوت ندارد و از طرفى هرچه را در دست مردم مى‌بيند،مى‌خواهد براى او باشد چه از راه حلال و چه حرام و سير و قانع نمى‌شود به آنچه خداى تعالى به او روزى كرده است.» [٢]

انسانهاى بخيل و شحيح طبق روايات و آيات كريمه قرآن خودداريشان از بذل و بخشش و انفاق،گاهى در امور مادى است و گاهى در امور معنوى.

در امور مادى اين‌گونه است كه از صدقه،زكات،مهماندارى،انفاق در راه خدا و كارهاى خير،خوددارى مى‌كنند و حتى نسبت به خود و خانواده يا زيردستانشان از هزينه كردن،بخل مى‌ورزند.

اما بخل در امور معنوى مثل خوددارى از صلۀ رحم،و ارشاد و هدايت و تعليم اندوخته‌هاى علمى و انتقال معلومات خود به ديگران و اشخاص بخيل حتى از سلام به ديگران بخل مى‌ورزند و تكبّر مى‌ورزند.

امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«البخيل من بخل بالسّلام» [٣]:(بخيل كسى است كه از سلام كردن بخل مى‌ورزد.)

قرآن كريم مى‌فرمايد:خداوند انسانهاى متكبّر فخرفروش را دوست ندارد، كسانى كه يَبْخَلُونَ وَ يَأْمُرُونَ النّٰاسَ بِالْبُخْلِ وَ يَكْتُمُونَ مٰا آتٰاهُمُ اللّٰهُ مِنْ فَضْلِهِ [٤]:«بخل

[١].خصال،ج ١،ص ٤٢،و بحار،ج ٧٠،ص ٣٠٢.

[٢].معانى الاخبار،ص ٢٤٥،و بحار،ج ٧٠،ص ٣٠٦،حديث ٢٩.

[٣].معانى الاخبار،ص ٢٤٦ و بحار الانوار،ج ٧٠،ص ٣٠٥،حديث ٢٧.

[٤].نساء(٤)٣٦/ و ٣٧.