شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ١٩٧ - توجه به حق تكوينى خداوند چه اقتضائى دارد؟

در حقيقت بايد گفت:ريشۀ تمام معارف صحيح و اصيل همين است و توجه به اين حقيقت،چند اقتضا دارد:

[١]-اينكه بنده در مقابل عظمت حق،براى هيچ‌كس و هيچ چيز،عظمتى نبيند، به اين معنى كه هركه و هرچه عظمت و جلال و جمالى دارد از حق به او افاضه شده است،و درك عظمت حق دل و جان را تسخير مى‌كند.چنانچه امير المؤمنين عليه السّلام در خطبۀ همّام كه صفات اهل تقوى را براى آن جوان زاهد و عابد به نام«همّام»بيان مى‌كند،مى‌فرمايد:

«عظم الخالق فى أنفسهم فصغر ما دونه فى أعينهم» ١:(در اثر اينكه خدا در نظر اهل تقوى بزرگ است،غير او در ديد آنان كوچك و حقير است.)و نيز در خطبۀ ديگرى مى‌فرمايد:

«انّ من حقّ من عظم جلال اللّه سبحانه فى نفسه و جلّ موضعه من قلبه أن يصغر عنده لعظم ذلك،كلّ ما سواه» [٢]:(به راستى،سزاوار است براى كسى كه جلال الهى در قلب او بزرگ آمده و اين درك عظمت حق،دل او را تسخير كرده،موقعيت و موضع غير حق در نظر او كوچك و ناچيز جلوه كند.)

٢-اين درك و توجه قلبى به عظمت حق و حقير و صغير بودن غير خدا،در مقام عمل انسان نيز،آثار و اقتضائاتى دارد.يكى اينكه انسان خدا را شايسته عبادت دانسته و غير او را شايستۀ عبادت نداند و تنها خدا را عبادت كند.در رسالۀ الحقوق امام زين العابدين عليه السّلام آمده است:

«فأمّا حقّ اللّه الأكبر عليك فانّك تعبده لا تشرك به شيئا» [٣]:(امّا حق بزرگ خداوند بر تو اين است كه او را پرستش مى‌كنى درحالى‌كه عبادت هيچ چيز را با او شريك قرار نمى‌دهى)

و نيز نقل شده است كه پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به معاذ بن جبل فرمود:«يا معاذ!أ تدرى

[١].نهج البلاغه،خطبه ١٩٣.

[٢].نهج البلاغه،خ ٢٠٧.

[٣].تحف العقول،رسالة الحقوق امام سجاد عليه السّلام.