شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٠٧ - برگرداندن بديها

حسد و چشم حسود

امام چهارم در اين بخش از دعا از خداوند تقاضا ميكنند گوش و چشم دشمنان و نظر حسودان از آن حضرت گرفته شود و از شرّ حسادت ديگران محفوظ باشد.

مرحوم محمد باقر مجلسى مى‌فرمايد:در نهآِیه ابن اثير آمده:«حسد اين است كه شخص براى برادرش(تنى يا دينى و يا خواهرش)نعمتى را ببيند پس آرزو كند از او زايل شود و اين نعمت براى خودش باشد نه ديگرى و غبطه اين است كه آرزو كند مثل آن نعمتى را كه ديگرى دارد برايش باشد و آرزوى زوال آن نعمت را از ديگرى نكند.» [١]

بعد از اين نقل،مرحوم مجلسى مى‌نويسد:«بدان كه حسد نيست مگر بر نعمت، پس وقتى خداوند نعمتى را بر برادرت انعام كرد پس تو دربارۀ آن دو حالت دارى يكى اينكه از اين نعمت او اكراه دارى و دوست دارى از بين برود،اين حالت حسد است.

دوم اينكه دوست ندارى آن نعمت از بين برود و از وجود و دوامش هم بدت نمى‌آيد،و لكن دوست دارى مثل آن براى خودت باشد.اين حالت غبطه است و گاهى مخصوص مى‌شود به اسم منافسة يعنى سبقت به خيرات و رقابت صحيح، امّا حسد در نظر مشهور فقها حرام است چه اظهار شود و چه نشود ولى از بعضى اخبار استفاده مى‌شود كه حسد فقط درصورتى‌كه اظهار شود و در حق ديگران به كار گرفته شود،حرام است،مگر نسبت به كافر يا فاجر كه نعمت در دست او وسيله فساد است و آرزوى زوالش اشكالى ندارد.» [٢]

اما غبطه و منافسه حرام نيست بلكه واجب يا مستحب است.امام صادق عليه السّلام مى‌فرمايد:«مؤمن غبطه مى‌خورد،اما حسد نمى‌ورزد و منافق حسادت مى‌كند و غبطه نمى‌خورد.» [٣]

[١].نهآِیه ابن اثير،ج ١،ص ٣٨٣.

[٢].بحار الانوار،ج ٧٠،باب الحسد،ص ٢٣٨ و ٢٣٩.

[٣].همان،ص ٢٥٠،حديث ٧.