شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٦٢ - فضل و تفضّل خداوند

رحمت و عطاى خداوند بر بندگان از روى لطف و كرم است و بندگان حقى بر خدا ندارند.»

بعيد نيست فضل و نعمت هر دو به يك معنى باشند.مرحوم طبرسى در آِیه فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ وَ فَضْلٍ لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ [١]:«برگشتند با تفضّلى از خداوند درحالى‌كه بدى به آنها نرسيد»فرموده:فضل و نعمت هر دو به يك معنى هستند.

اگرچه گفته‌اند وجه تكرار آن در آيه اين است كه نعمت در مقابل طاعت و بندگى داده مى‌شود و فضل زايد بر آن است و بعضى تكرار آن را براى تأكيد گرفته‌اند.

درهرصورت فضل و تفضّل عطا و انعام بدون استحقاق و زايد بر استحقاق است كه حضرت سجاد عليه السّلام آن را تقاضا مى‌كنند و پيروانشان را تعليم مى‌دهند كه خيلى از نعمتها و رحمتهاى خداوند از باب لطف و كرم و احسان و تفضّل است و بدون اينكه بنده حقّى داشته باشد،اعطا مى‌شوند.

خداوند در قرآن كريم ضمن آياتى به اين معنى تصريح دارد از جمله: فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَ يَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ [٢]:«اما كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‌اند،پاداششان را به تمام و كمال خواهد داد و از فضل خود به ايشان افزونتر مى‌بخشد.»

زمرديان:

حاصل گفتارم اين باشد مآل كه مرا اعطا كنى در هر سؤال

آنچه كردم در دعا راز و نياز آنچه گفتم با تو بر سوز و گداز

اول و آخر پذير از من تمام چون تو را خوانم به يكتايى مدام

انتظار ديگرى دارم چنين كه مرا بر فضل خود سازى قرين

غير از آن وعدى كه دادى بر جنان بر نعيم ديگرت من را رسان

پس شدم راغب به فضلت بر يقين چون تويى پروردگار عالمين [٣]

[١].آل عمران(٣)١٧١/.

[٢].نساء(٤)١٧٣/.

[٣].كتاب عشق و رستگارى