جهان تصوّر نمى‌شود و امكان ندارد،نه اين است كه جهان كاملترى تصوّر شود ولى خداوند به وجود نياورده كه معناى چنين تصوّرى اين است كه خداوند از افاضه فيض كاملترى بخل ورزيده است و اين‌گونه تصوّر درباره خداوند روا نيست.زيرا اگر بهتر و كاملتر از اين نظام آفرينش امكان داشت خداوند آن‌طور مى‌آفريد.

[٢]-چنين نبايد تصوّر كرد كه در خلقت نظام تام و تمام و كامل حاكم بر جهان هستى،خداوند آن را از غير خودش اقتباس و اخذ كرده و الگو گرفته باشد و جهان را بر طبق آن نظام آفريده باشد(مثلا در حال عدم عالم هستى و در عالم ثبوت،نظامى بوده و خداوند آن نظام و نقشه را بر اين جهان حاكم نموده باشد)بلكه اساسا غير از خداوند هركه هر كارى را براساس نظام خوبى انجام داده نظم كار خود را از كار خداوند گرفته و برداشت كرده است.در يك جمله بايد گفت:در حقيقت نظام هستى پيرو اراده و فعل خداوند است نه اينكه فعل خداوند پيرو و تابع نظام هستى باشد.و مخفى نماند كه در اين مطلب نمى‌خواهيم سخن اشاعره را بگوئيم كه اراده گزاف و جزاف براى خداوند قائل [١]هستند.توضيح بيشتر اين مطلب در جاى ديگر بايد داده شود كه كار خداوند صددرصد براى حكمت و مصلحت است و بهتر از آن تصوّر نمى‌شود،همانطور كه خداوند از خود به عنوان بهترين آفرينندگان نام برده است و بعد از بيان مراحل خلقت انسان،مى‌فرمايد: فَتَبٰارَكَ اللّٰهُ أَحْسَنُ الْخٰالِقِينَ ٢:

«بزرگ است خدائى كه بهترين آفرينندگان است»، لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسٰانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ [٣]:«ما انسان را در بهترين صورت و نظام آفريديم.»

[١].اشاعره معتقد به اين مطلب هستند كه هرچه را خداوند اراده كند خوب است هرچند مصلحت نداشته باشد و افعال تابع ارادۀ خداوند هستند نه تابع مصالح و مفاسد ذاتى.اين معنى ارادۀ جزافى و بى‌ملاك است كه ناشى مى‌شود از انكار حسن و قبح ذاتى در اشياء،اشاعره بر اين باورند كه:هرچه آن خسرو كند نيكو بود هرچه باشد خوب يا بد.براى توضيح بيشتر مراجعه شود به كتاب ارزشمند عدل الهى استاد شهيد مرتضى مطهّرى.

[٢].مؤمنون(٢٣)١٥/.

[٣].تين(٩٥)٤/.