شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٥٤ - نكته فلسفى(حركت جوهرى)

اين آِیه كريمه از غرر آيات كريمه قرآن است كه صريحا دلالت مى‌كند بر علم خداوند به جزئيات امور و احاطۀ پروردگار به همه موجودات هستى و احوال و حالات آنها در زمين و آسمان.

سه آِیه اول سورۀ مباركه سبأ نيز به تشريح علم خداوند به جزئيات پرداخته و خداوند را عالم الغيب و حكيم و خبير معرفى مى‌كند.اينجاست كه بايد مراقب اعمال و رفتار و حركات خود باشيم و بدانيم كه همه چيز،زير ذره‌بين علم خداوند قرار دارد.

نكتۀ فلسفى(حركت جوهرى)

بعضى از فلاسفۀ طرفدار حركت جوهرى به آِیه شريفۀ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ [١]:«هر روز و هر لحظه خداوند در شأن و كارى است»تمسك كرده‌اند.

فلاسفه قديم حركت را فقط در چهار مقولۀ«اين»،«وضع»،«كم»و«كيف» مى‌دانستند و مى‌گفتند ممكن است يك جسم از نظر أين(مكان)تغيير محل بدهد و يا در كم(اندازه)تغيير كند و نمو داشته باشد و يا در كيف(مثل رنگ و بو و طعم) تغيير يابد،مانند حيات درخت و يا به دور خود بچرخد،مانند حركت وضعى زمين.

ولى معتقد بودند اجسام در جوهر و ذات خود حركت ندارند و مى‌گفتند در هر حركتى بايد ذات شىء متحرك،ثابت و بى‌حركت باشد و فقط در حالات و عوارض آن،حركت و تغيير حاصل شود.

ولى فلاسفه جديد مثل مرحوم ملا صدرا،معتقد به حركت جوهرى هستند و مى‌گويند اساس و پآِیه حركت ذات و جوهر اشياء است و آثار اين حركت در عوارض مثل مقدار و رنگ و شكل اشيا،ظاهر مى‌شود و مى‌گويند تمام ذرات عالم

[١].الرحمن(٥٥)٢٩/.