شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٦٦ - ٢-خدعه و فريب نفس

پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به قبرى كه ديروز انسانى در آن به خاك سپرده شده بود،گذر كردند درحالى‌كه بستگانش بر آن مى‌گريستند.حضرت فرمود:«الرّكعتان خفيفتان ممّا تحتقرون احبّ الى صاحب هذا القبر من دنياكم كلّها» [١]:(به راستى دو ركعت نماز مختصر كه به نظر شما ناچيز مى‌آيد،براى صاحب اين قبر از تمام دنياى شما بهتر است.)

[٢]-خدعه و فريب نفس

دعاى ابو حمزه:

«و أرى نفسى تخادعنى،

و مى‌بينم نفسم با من خدعه مى‌كند.»

يكى از اقتضائات و شئون نفس،اين است كه انسان را خيلى به بدى وامى‌دارد و از راه فريب و نيرنگ به او خيانت مى‌كند.خداوند در قرآن كريم از قول حضرت يوسف عليه السّلام در معرّفى نفس مى‌فرمايد: وَ مٰا أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمّٰارَةٌ بِالسُّوءِ إِلاّٰ مٰا رَحِمَ رَبِّي ٢:«من هرگز نفس خود را تبرئه نمى‌كنم،چرا كه نفس(سركش)بسيار به بديها امر مى‌كند،مگر آنكه پروردگارم رحم كند».

نفس شأن و اقتضايش اين است كه معمولا باطل و بدى را چون موافق ميل اوست،اختيار مى‌كند مگر اينكه خداوند كمك كند و توفيق دهد.امير المؤمنين على عليه السّلام در مورد تسويل و خدعه نفس مى‌فرمايند:«النّفس الأمّارة المسوّلة تتملّق تملّق المنافق و تتصنّع بشيمة الصّديق الموافق،حتّى إذا خدعت و تمكّنت،تسلّطت تسلّط العدوّ و تحكّمت تحكّم العتوّ فأوردت موارد السّوء» [٣]:(نفس بسيار فرمان‌دهنده به بدى و تسويل‌كننده كه گناه را در نظر انسان تزيين مى‌كند و زيبا جلوه مى‌دهد،مانند منافق چاپلوسى مى‌كند و رفتار دوست منافق را به خود مى‌گيرد تا اينكه وقتى خدعه كرد

[١].تنبيه الخواطر،صفحه ٤٣٥؛ميزان الحكمه،ج ٨،ص ١٣.

[٢].يوسف(١٢)٥٣/.

[٣].ميزان الحكمة،ج ١٠،ص ١٣١ به نقل از غرر الحكم.