شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٢٠ - عالم مثال

فلاسفه مى‌گويند ماده نيست ولى آثار مادّه مثل الم و لذّت را دارا مى‌باشد.

مرحوم ملا صدرا در جلد اول اسفار مى‌فرمايد:«عالم مثال حد فاصل ميان مجردات و ماديات است»

قيصرى در شرح فصوص الحكم مى‌گويد:«بدان كه عالم مثال،عالم روحانى است از جوهر نورانى شبيه به جوهر جسمانى،در اينكه محسوس و داراى مقدار است،يعنى طول و عرض و عمق دارد و شبيه به جوهر مجرد عقلى است،در اين كه نورانى است و عامل مثال جسم مركب مادى و جوهر مجرد عقلى نيست چون برزخ و حد فاصل بين جوهر جسمانى و جوهر مجرد عقلانى است و مى‌شود گفت:

عالم مثال جسم نورى و در غايت لطافت است بنابراين حدّ فاصل بين جواهر مجرده لطيفه و بين جواهر جسمانيه ماديه است و به آن عالم مثال مى‌گويند چون مشتمل است بر صورتهايى كه در عالم جسمانى است.» [١]

علامه طباطبايى مى‌فرمايد:«به عالم مثال برزخ نيز گفته مى‌شود چون واسطه بين عالم عقلى و عالم ماده و طبيعت است و عالم مثال مرتبه‌اى از وجود است كه خارج از مادّه است ولى آثار مادّه را دارد يعنى كم(مقدار)كيف،وضع و نحو اينها از اعراض» [٢]

از مجموع اين مطالب در كلمات فلاسفه به دست آمد كه برزخ فاصله بين وجود مادى و مجرد است و انسان در قبر كه عالم برزخ است با وجود مثالى زنده مى‌شود و به سؤال نكير و منكر جواب مى‌دهد و لذّت يا درد و عذاب را احساس مى‌كند.

دعاى ابو حمزه:

«و إذا نشرت للحساب بين يديك ذلّ موقفى،

هنگامى كه زنده قرار داده شدم براى حساب در پيشگاه تو،به خوارى ايستادنم،ترحّم كن.»

[١].فصوص الحكم،فصل ٦،ص ٣٠.

[٢].نهاية الحكمة،مرحلۀ ١٢،فصل ٢١ فى عالم المثال.