شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٨٣ - غفلت و نسيان از ذكر خدا،عامل معصيت

غفلت و نسيان از ذكر خدا،عامل معصيت

علامه طباطبايى از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از درّ المنثور روايت مى‌كند:«من أطاع اللّه فقد ذكر اللّه و من عصى اللّه فقد نسى اللّه»:(هركس خدا را اطاعت كند،خداوند را ياد كرده و هر كس خدا را نافرمانى كند او را فراموش كرده است.) [١]

مرحوم علامه در توضيح اين روايت مى‌فرمايد:

ذكر گاهى در مقابل غفلت گفته مى‌شود مانند: وَ لاٰ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنٰا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنٰا [٢]:«از كسى كه قلبش را از ياد خود غافل كرده‌ايم پيروى مكن»و غفلت عبارت است از اينكه انسان به علم خود توجه نداشته باشد يعنى علم به چيزى دارد ولى خودش متوجه نيست كه به آن علم دارد بنابراين ذكر يعنى علم داشتن به علم(اين ذكر قلبى است)و ذكر گاهى در مقابل نسيان گفته مى‌شود و آن عبارت است از زايل شدن صورت علمى از محفظۀ ذهن چنانچه خداوند رحمن مى‌فرمايد: وَ اذْكُرْ رَبَّكَ إِذٰا نَسِيتَ :«به ياد بياور پروردگارت را وقتى كه او را فراموش كردى.»بنابراين ذكر يعنى وجود صورت ذهنى در حافظه.»

معصيت از بنده تحقق پيدا نمى‌كند مگر با غفلت و نسيان.زيرا انسان اگر حقيقت و اثر آن معصيت را در نظر بياورد،بر معصيت اقدام نمى‌كند.و كسى كه مشغول نافرمانى خداست و به ياد او مى‌افتد و باز بى‌اعتنايى مى‌كند،از مقام خداى خود و چگونگى احاطه‌اش نسبت به بندگان،جاهل و بى‌خبر است.

ياد خدا عامل دورى از معصيت

علامه طباطبايى از در المنثور از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت مى‌كند كه خداوند فرمود:

«اذكرونى بطاعتى أذكركم بمغفرتى و من ذكرنى-و هو مطيع-فحقّ أن أذكره بمغفرتى و من ذكرنى

[١].الميزان،ج ١،ص ٣٤٦ و ٣٤٧،سورۀ بقره(٢)،ذيل آِیه ٥٢،بحث روايى.

[٢].كهف(١٨)٢٨/.