شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ١٠٥ - ٤ عذاب يا بخشش گنهكار

رفتار خود انسانها است؛چنانچه در كلمات قصار امير المؤمنين عليه السّلام مى‌خوانيم:

«لا يرجونّ احد منكم الاّ ربّه و لا يخافنّ الاّ ذنبه» [١]:(هيچكدام از شما اميدى به غير پروردگارش نداشته باشد و از غير گناهانش نترسد.)

قرآن در اين زمينه مى‌فرمايد: فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقٰالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ [٢]:«پس هركس به اندازه ذره‌اى كار نيك انجام دهد آن را خواهد ديد و هر كس به اندازۀ ذرّه‌اى كار بد انجام دهد،آن را مى‌بيند.»

[٤].عذاب يا بخشش گنهكار

گنهكار به مقتضاى عدل پروردگار مستحق كيفر و عذاب است،امّا به مقتضاى عفو خداوندى،مورد بخشودگى و گذشت واقع مى‌شود و نبايد تصور شود خداوند حق ندارد او را ببخشد و اين تصور از اين جهت نادرست است كه گمان مى‌شود سلطنت خداوند سلطنت مطلقه نيست،بلكه محدود است!!و ديگر اينكه اين تصوّر كه خداوند حقّ عفو نداشته باشد،خلاف وعده‌هاى خداوندى است كه مى‌فرمايد: إِنَّ اللّٰهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً [٣]:«خداوند همه گناهان را مى‌بخشد.»

به علاوه اين تصور كه بگوئيم گناهكار نبايد بخشيده شود پيامد بسيار نامطلوبى دارد؛زيرا بندۀ گنهكارى كه نااميد باشد از اينكه بتواند خطاهاى خود را جبران كند و از عفو خداوندى استفاده نمايد،ديگر انگيزه‌اى در خود نمى‌بيند كه توبه كند و بديها را جبران كرده و خود را به قافله نيكوكاران برساند و به تدريج منطق او اين شود كه:«آب كه از سرگذشت چه يك نى چه صد نى»و شايد اينگونه اشخاص در اثر نااميدى از عفو و رحمت خداوند،از هيچگونه بدى دست برندارند و خطرناكترين افراد براى جامعه باشند. ٤

[١].نهج البلاغه مرحوم فيض الاسلام،حكمت ٧٩.

[٢].زلزال(٩٩)/آيه ٧ و ٨.

[٣].زمر(٣٩)٥٣/.

[٤].براى توضيح بيشتر در مورد معنى خوف و رجاء مراجعه شود به كتاب«اخلاق ايزدى»،(بيست گفتار اخلاقى -عرفانى)اثر مرحوم آيت اللّه ايزدى و بخش سى‌ام همين نوشتار.