شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٦٧ - جهان،محضر خداوندى است

بدو تا ختم،فقط صورت و نقشى قائم به ذات حق باشد چنانچه فلاسفه مشّاء پنداشته‌اند كه به اصطلاح خودشان مى‌گويند:علم خداوند به جزئيات عالم به صورتهاى مرتسمه است.(يعنى صورتهاى رسم شده و نقش بسته در نزد خداوند)

ولى تحقيق چنين نيست،بلكه دستگاه هستى به وجود واقعى خودش حاضر در پيشگاه حق است.چنانچه بعضى ارباب معرفت گفته‌اند:مثل صفحه تكوين و هستى نسبت به ذات حق مثل حضور دستگاه ذهن است براى نفس ناطقه.

همچنان كه اگر در آنجا نفس ناطقه از ذهنيات خود سلب عنايت كند از ذهنيات اثر و خيرى نيست.خداوند هم با عنايت و توجهش به عالم هستى آن را سرپا نگه داشته است،و جهان آفرينش قائم به ذات اوست.به قول فيض كاشانى:

به اندك التفاتى زنده دارد آفرينش را اگر نازى كند درهم فرو ريزند قالبها خداوند مى‌فرمايد:

إِنَّ اللّٰهَ يُمْسِكُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولاٰ وَ لَئِنْ زٰالَتٰا إِنْ أَمْسَكَهُمٰا مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ [١]:

«براستى خداوند آسمانها و زمين را نگه مى‌دارد كه مبادا(از نظم خود)منحرف شوند كه اگر منحرف شوند كسى جز او نمى‌تواند آنها را نگاه بدارد.»

در سوره يونس مى‌فرمايد:

وَ مٰا تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَ مٰا تَتْلُوا مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَ لاٰ تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلاّٰ كُنّٰا عَلَيْكُمْ شُهُوداً إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ... [٢]:«در هيچ حال(و انديشه‌اى)نيستى و هيچ قسمتى از قرآن را تلاوت نمى‌كنى و هيچ كارى را انجام نمى‌دهيد مگر اينكه ما ناظر بر شما هستيم،هنگامى كه وارد آن كار مى‌شويد.»

٢-از يك نكته مهم ديگر نبايد غفلت كرد كه حضور تمام دستگاه هستى در پيشگاه علم و قدرت حق،در مرحله فعل است كه متأخر از مرحله ذات مى‌باشد.

[١].فاطر(٣٥)٤١/.

[٢].يونس(١٠)٦١/.