شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ١٩١ - توبه و انابه و آغاز سير و سلوك

راه راست

در اينجا بايد توجه داشت همچنان كه براى مقاصدى كه در نظر مى‌گيريم گاهى راهى كه انتخاب مى‌شود مستقيم و راست است و گاهى غير مستقيم و انسان ممكن است راه راست و درستى را بپيمايد يا راه نادرست و منحرف را و در نتيجه گمراه شود،در اين سير باطن نيز چنين است كه بايد به هركسى كه به خيال خود در راه سير و سلوك است گفت:ره چنان رو كه رهروان رفتند يعنى بى‌راهه نرو.

چنانچه خداوند در سوره لقمان در مورد پيروى از راه مستقيم مى‌فرمايد: وَ اتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنٰابَ إِلَيَّ [١]:«پيروى كن راه كسى را كه به من انابه و بازگشت نمود.»و نيز در سورۀ زمر مى‌فرمايد: وَ أَنِيبُوا إِلىٰ رَبِّكُمْ وَ أَسْلِمُوا لَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذٰابُ ثُمَّ لاٰ تُنْصَرُونَ [٢]:«و بازگرديد به سوى پروردگارتان و در مقابل او تسليم باشيد پيش از آنكه عذاب سوى شما بيايد و سپس يارى نشويد.»

توبه و انابه و آغاز سير و سلوك

برحسب نظر بعضى از ارباب سير و سلوك،توبه،بازگشت از گناه است و انابه، بازگشت نفس و خود سالك است.خواجه عبد اللّه انصارى در منازل السّايرين در ابواب«بدايات سير»مى‌گويد:اولين باب سير و سلوك،يقظه است كه اول بايد از خواب غفلت بيدار و از سكر مستى و طبيعت هشيار بود.و مرحله دوم،توبه و بازگشت از گناه است كه اين باب دوّم بدايات سير و سلوك است.و باب سوم،انابه است و فرق بين توبه و انابه همان گونه كه ذكر شد،توبه يعنى بازگشت از گناه است و انابه بازگشتن خود سالك به سوى خدا مى‌باشد.

بنابراين،راه مستقيم،شروعش از بيدارى و به دنبال آن،توجه به خدا است و

[١].لقمان(٣١)،١٦.

[٢].زمر(٣٩)٥٤/.