شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٦٦ - جهان،محضر خداوندى است

نمونه‌اى از معيّت و همراهى پروردگار

از باب نمونه،خداوند در سوره شعراء درباره حضرت موسى عليه السّلام،هنگامى كه به امر خداوند بنى اسرائيل را جمع كرد و به قصد بيرون رفتن از مصر به لب دريا رسيدند و فرعونيان به دنبال آنها بودند،چنين مى‌فرمايد: فَلَمّٰا تَرٰاءَا الْجَمْعٰانِ قٰالَ أَصْحٰابُ مُوسىٰ إِنّٰا لَمُدْرَكُونَ قٰالَ كَلاّٰ إِنَّ مَعِي رَبِّي سَيَهْدِينِ [١]:«همين‌كه دو جمعيت(بنى اسرائيل و فرعونيان در اثر نزديك شدن)يكديگر را مى‌ديدند همراهان موسى عليه السّلام گفتند:اكنون در چنگ فرعونيان گرفتار مى‌شويم،موسى فرمود:نه چنين نيست به تحقيق كه پروردگار من با من است و بزودى راهى پيش پاى ما خواهد گذاشت.»

از اين دو آيه بخوبى توكل حضرت موسى عليه السّلام بر مبناى اعتقاد به همراه بودن خداوند روشن است كه صريحا اعلام مى‌كند در پناه كمك خدا از شرّ فرعونيان محفوظ خواهيم ماند و مسيرمان با هدايت خداوند مشخص خواهد شد.

از بيان گذشته در رابطه با احاطه علم و قدرت خداوند و معيت وجودى او به همه دستگاه هستى،به دو نكته مهم دست مى‌يابيم:

١-عالم مشهد و محضر ربوبى است.

[٢]-علم خداوند به دستگاه آفرينش و نظام هستى در مرحلۀ فعل ٢است.

جهان،محضر خداوندى است

١-عالم،مشهد ربوبى و محضر خداوندى است.چنانكه بزرگان فرموده‌اند:

«تمام دستگاه هستى عين حضور در پيشگاه خداوند است نه اينكه سراسر جهان از

[١].شعراء(٢٦)٦١/ و ٦٢.

[٢].علم فعلى علمى است كه باعث وجود خارجى اشياء مى‌شود و معلوم تابع علم است در مقابل علم انفعالى كه علم تابع معلوم است و علم حق تعالى به ذات خود علم فعلى است كه قبل از ايجاد اشياء است و باعث پيدايش آنها مى‌شود و علم انفعالى مثل علم انسان به اشياء است كه تابع معلوم است و با علم به معلوم حاصل مى‌شود.مراجعه شود به اسفار ملا صدرا،ج ٦،ص ١٧٦ و ٢٣٠.