شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ١٨٨ - بخش هيجدهم راه مستقيم و راه كج

نيست،بلكه از قبيل اضافۀ سبيل است به مسبّل سبيل يعنى قراردهندۀ راه و سبيل اللّه يعنى راهى را كه خدا قرار داده است به اين معنى كه وقتى به عربى مى‌گوئيم «سبيل اللّه»و به فارسى مى‌گوئيم«راه خدا»يعنى راه و رسم و روشى كه خدا پيش پايمان گذاشته و خطّى كه او به وسيله انبيا و اولياء به ما داده كه از آن پيروى كنيم و در نتيجه به رضا و ثواب خدا نائل گرديم همچنان كه همين راه زمينى را(يعنى مسافتى كه متّصل به محلى يا فاصله بين دو محل است)گاهى اضافه مى‌كنيم به اسم آن كسى كه اين راه را احداث كرده و مورد استفادۀ ما قرار داده است(مثلا گوييم راه شاه عباسى).

و اين را هم بايد در نظر گرفت كه در قرآن شريف كلمۀ«سبيل»و«صراط»را گاهى به كسانى كه راه را مى‌پيمايند،اضافه مى‌كنند چنانچه در سورۀ نساء فرمايد:

وَ مَنْ يُشٰاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مٰا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدىٰ وَ يَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مٰا تَوَلّٰى وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ سٰاءَتْ مَصِيراً [١]:«كسى كه بعد از آشكار شدن حق از در مخالفت با پيامبر درآيد و راهى جز راه مؤمنان را انتخاب كند،ما او را به همان راه كه مى‌رود مى‌بريم و به دوزخش داخل مى‌كنيم و جايگاه بدى دارد.»

چنانچه ملاحظه مى‌شود در اين آيه راه مستقيم را،كه راه دين و طاعت است،به مؤمنان و اهل طاعت كه رهروان اين راه هستند،اضافه كرده،همچنان كه در سوره حمد«صراط مستقيم»را صراط اشخاصى كه به آنها نعمت داده شده،مى‌داند و سوره نساء اين‌گونه اشخاص را پيامبران و صديقان و شهدا و صالحان معرفى مى‌كند و مى‌فرمايد:اينان رفيقان خوبى هستند. [٢]

خداوند در سوره يوسف مى‌فرمايد:

قُلْ هٰذِهِ سَبِيلِي أَدْعُوا إِلَى اللّٰهِ عَلىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِي [٣]:«بگو اين راه مشخص من و پيروانم است كه با بينش و بصيرت كامل به خدا دعوت مى‌كنم.»

[١].نساء(٤)١١٥/.

[٢].نساء(٤)٦٩/.

[٣].يوسف(١٢)١٠٨/.