شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٩٠ - بيم و اميد

ملازم با درگاهت شده است و در آنچه نزد توست ميلم گسترده شده و اميد و ترس خالصم براى توست و محبتم به تو انس گرفته و دست اميدم را به سويت افكندم و ترسم را به ريسمان اطاعت تو كشيدم.»

در بحار الانوار«مددت يدى»به جاى«مددت رهبتى»روايت شده است كه به نظر مى‌آيد نقل بحار صحيح است-يعنى دستم را به ريسمان تو دراز كردم.

«عكفت»فعل ماضى از ماده«عكف»به معنى حبس و ملازمت است و«همت» به معنى عزم و قصد و اراده است.حضرت عرض مى‌كند:مولاى من!اراده و عزمم را محدود و ملازم درگاه با عظمت تو ساخته و تمام هم و غمّم تو هستى.

«رغبت»يعنى ميل و گرايش و«رهبت»به معنى ترس و بيم است.ميل و رغبت و اميد بنده بايد به خدا باشد و با رجا و اميد خالصانه و ترس و بيم به درگاه عفو الهى برود و همت و تلاش و اراده خود را براى خدا قرار دهد.

إِنَّهُمْ كٰانُوا يُسٰارِعُونَ فِي الْخَيْرٰاتِ وَ يَدْعُونَنٰا رَغَباً وَ رَهَباً [١]:«پيامبران شتاب‌گيرندگان در خوبى‌ها بودند و ما را در حال(و يا به جهت)اميد و بيم مى‌خوانند.»

حالت ترس و اميد عاملى بسيار سازنده است؛زيرا انسان گنهكار را از نااميدى محفوظ مى‌دارد و از طرفى او را مبتلا به غرور نمى‌سازد و از پى‌بردن به نقص خود بازنمى‌دارد.لذا يكى از آداب دعا،خواندن خدا در حال خوف و رجاست.

قرآن مى‌فرمايد: تَتَجٰافىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضٰاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً [٢]:«اهل سجود و تسبيح پروردگار،پهلوهايشان از بسترها در دل شب(براى عبادت)خالى مى‌شود،درحالى‌كه پروردگار خود را با حالت بيم و اميد مى‌خوانند.»

طمع در آِیه شريفه به معنى حرص و علاقه است كه در سوره انبيا(آِیه ٩٠)و در دعاى امام سجاد عليه السّلام از آن به رغبت و امل(آرزو)تعبير شده و در بعضى تعبيرات

[١].انبياء(٢١)٩٠/.

[٢].سجده(٣٢)١٦/.