شرح و تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٩٣ - بخش سى و يكم ذكر چيست؟

بخش سى و يكم:

ذكر چيست؟

علامه طباطبايى قدّس سرّه مى‌فرمايند:ذكر در دو معنى به كار رفته است.

«الف-اگر نفس انسان داراى كيفيتى بشود كه با آن بتواند معرفتى را كه به دست آورده است حفظ كند اين را ذكر مى‌گويند و ذكر به اين معنى،مانند حفظ است با اين فرق كه وقتى معرفتى جديد باشد و تازه به دست آيد به آن حفظ مى‌گويند ولى وقتى معرفت به دست آمدۀ قبلى،دوباره احضار شود آن را ذكر مى‌گويند.

ب-به گفتار نيز ذكر گفته مى‌شود به همين جهت گفته‌اند ذكر دو نوع است:«ذكر با قلب»و«ذكر با زبان»و ذكر قلبى و لسانى هركدام دو قسم‌اند:[١]-ذكر بعد از فراموشى و ياد آوردن چيز فراموش شده.[٢]-ذكرى كه بعد از فراموشى به معنى يادآورى نمى‌باشد،بلكه ادامۀ حفظ است.» ١

بعد از اين مرحوم علاّمه مى‌فرمايند:اصل در معناى«ذكر»همان معناى اول است.

(يعنى انسان شناخت و معرفت به دست آورده را حفظ كند)و گفتار زبانى معلول ذكر قلبى و معرفت به دست آمده است و اينكه گفتار لفظى را ذكر مى‌گويند از اين جهت است كه مشتمل بر معنى قلبى است و معرفت باطنى را اظهار مى‌كند. ٢

[١].تفسير الميزان،ج ١٦،ص ١٣٦ تا ١٤١ و ج ١٢،ص ٢٥٨ تا ٢٧٣.

[٢].همان.