فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٥٠ - چهارم - چگونگى اثبات حقوق با گواهى گواهان عادل

و قابل مؤاخذه كه وجود مادّى ندارد، پس حق اللّه امرى است ثابت براى خداوند متعال و در صورت تخلّف، متخلّف از جانب خداوند متعال مورد مؤاخذه قرار مى‌گيرد، و حق النّاس امرى است ثابت براى انسان كه در صورت تخلّف، متخلّف از جانب او مورد مؤاخذه قرار مى‌گيرد، پس حقّ النّاس عبارت است از قدرت انسان برابر قانون الهى بر انسان ديگر يا بر مال يا بر هر دو، اعمّ از مادّى يا معنوى.

چهارم- چگونگى اثبات حقوق با گواهى گواهان عادل:

٦٧- حقوقى كه با گواهى گواهان عادل ثابت مى‌شوند- اعم از حقوق اللّه و حقوق النّاس- چند قسم مى‌باشند:

اول: حقى كه با گواهى چهار مرد عادل، يا سه مرد و دو زن، يا دو مرد و چهار زن ثابت مى‌شود، و آن زنائى است كه موجب رجم نيست.

دوم: حقى كه به گواهى چهار مرد عادل يا سه مرد و دو زن ثابت مى‌شود و آن زنائى است كه موجب رجم است.

سوم: حقى كه با گواهى چهار مرد عادل ثابت مى‌شود و آن لواط و سحق است، و اين دو جنايت با شهادت زنان به تنهايى يا مركّب با مردان ثابت نمى‌شوند.

چهارم: حقوقى كه با گواهى دو مرد عادل ثابت مى‌شوند بيست و سه امر مى‌باشند:

١- ارتداد (مرتدّ شدن)، ٢- نسبت دادن زنان به زنا، ٣- شرب مسكر و فقاع، ٤- حدّ سرقت، ٥- ارتكاب عمل سحر، ٦- مُحارِب بودن، ٧- خمس، ٨- نذر، ٩- كفّارات، ١٠- مسلمان شدن، ١١- بلوغ، ١٢- وَلاء عتق، ١٣- تعديل و جرح، ١٤- عفو كردن از قصاص، ١٥- طلاق، البته در صورتى كه نزاع طرفين در اصل طلاق باشد؛ و اين حكم بنابر أقرب شامل همه اقسام طلاق از قبيل خلع و مبارات مى‌باشد، ١٦- عدّه زنان، ١٧- رجوع شوهر به زوجه مطلقه خود در عدّه طلاق رِجعى، ١٨- وكالت، ١٩- وصيّتى كه امور مالى نباشد، ٢٠- نسَب، ٢١- ديدن ماه، ٢٢- وطى حيوان، كه موجب تعزير است؛ ولى احكام حيوان موطوئه وقتى بر حيوان جارى مى‌شود كه صاحب‌