فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٣٣ - ششم - شهادت از روى علم به واقعه و بطور جزم باشد

١١- شهادت فاسقى كه توبه كرده و عدالتش به ظهور رسيده باشد اشكال ندارد.

ششم- شهادت از روى علم به واقعه و بطور جزم باشد:

١٢- شاهد بايد به واقعه مورد شهادت علم داشته باشد، و از روى جزم شهادت را اداء نمايد.

١٣- ضابطه در شاهد شدن، علم قطعى و يقين قلبى به واقعه است، مانند ديدن آفتاب و بنابر اشبه واجب است اين علم قطعى با يكى از حواسّ ظاهرى بدست آمده باشد، يعنى اگر واقعه از امور ديدنى است آن را به چشم خود ديده باشد، و اگر شنيدنى است خودش شنيده باشد، و اگر بوييدنى است شخصاً بوييده باشد، و همچنين محسوس به هر حاسّه ديگر را با آن حاسّه‌اش حسّ كرده باشد؛ و اگر يك واقعه ديدنى را بسيار شنيده باشد به حدّى كه يقين به آن پيدا كرده باشد، يا از طريقى ديگر يقين به واقعه و حادثه پيدا كرده باشد نظير شهرت و تواتر، بنا به اشبه مى‌تواند به وقوع آن شهادت بدهد؛ بلى جواز شهادت دادن به يقينى كه از راههاى غير عادّى نظير جفر و رمل حاصل شده باشد مشكل است هرچند كه چنين علمى براى صاحبش حجّت است.

١٤- شنيدن پى در پى يك واقعه از افرادى كه خبرشان براى فردى يقين آور است، مجوّز شهادت دادن به آن واقعه است؛ اما نه به خاطر مستفيض بودن‌[١] و شياع- بسيار بودن خبر- بلكه به خاطر يقينى كه حاصل شده، بنابر اين اعتبار چنين شهادتى منحصر در امور خاصّى مانند وقف و زوجيّت و نسب و ولايت و امثال آن نيست، بلكه در ديدنيها و شنيدنيها به شرط اينكه علم قطعى بياورد شهادت جائز است؛ اما اگر علم نياورد جائز نيست هرچند كه ظنّ قوى و متاخَم علم بياورد، پس با چنين مظنّه‌اى‌

[١] - به وسيله استفاضه نسب، مرگ، ملك مطلق، وقف، نكاح، عتق و ولايت قاضى ثابت مى‌شود.