فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٣١٣ - دوم - كمية قسامه

باشد، و بنابر اين اگر خويشاوندان نُه نفر باشند و هر يك پنج بار سوگند ياد كنند جمعاً چهل و پنج سوگند ياد شود آن پنج سوگند كمبود را بايد يا ولىّ‌دم يا اولياء ميّت ياد كند، و اگر بر سر اين كمبود نزاع در گرفت بعيد نيست كه از راه قرعه اورا مشخّص كنند و چنانچه زير بار اين سوگند باقى مانده نرفتند معنايش نكول از سوگند نيست تا در قضاوت اثر بگذارد.

١٣٧- ظاهراً شرط است مدَّعى‌ از ورثه فعلى مقتول باشد؛ ولى قسامه لازم نيست از ورثه فعلى مقتول باشد، بلكه كافى است از قبيله و عشيره عرفى او باشند، و اظهر آن است كه از اهل و اقرباى مقتول باشند و ظاهراً اين قيد در قسامه معتبر است كه مرد باشند، و امّا در مدَّعى‌ اين قيد معتبر نيست و مى‌توان زن باشد- و يا زن يكى از دو نفر مدَّعى‌ باشد- و اگر از مردان به عدد قسامه موجود نباشند، مردان موجود سوگند را تكرار مى‌كنند تا تكميل شود، و اگر اصلًا مردى يافت نشود مدَّعى‌ خودش به عددى كه لازم باشد سوگند را تكرار مى‌كند هرچند كه مدَّعى‌ زن باشد.

١٣٨- اگر مدَّعى‌ بيش از يك نفر باشد ظاهراً همان پنجاه قسامه كافى است؛ امّا اگر مُدَّعى‌عليه بيش از يك نفر باشد مثلًا كسى ادعاء كند كه اين چند نفر قاتل فرزندم هستند اوجه تعدد قسامه است به عدد مُدَّعى‌عليه پس اگر مُدَّعى‌عليه دو نفر باشند، بايد مدَّعى‌ براى هر يك از آن دو با اقرباى خودش پنجاه سوگند عليه دعواى مدَّعى‌ ياد نمايند، هر چند اكتفا به پنجاه سوگند از هر دو خالى از وجه نيست.

١٣٩- اگر مدَّعى‌ يا خويشانش حاضر به اداء سوگند نباشند ونكول كنند؛ سوگند به مُدَّعى‌عليه ردّ مى‌شود كه در اين صورت او نيز بايد پنجاه قسامه اداء كند يعنى از قوم و خويشانش پنجاه نفر را حاضر كند تا هر يك سوگندى بر برائت او اداء نمايند و اگر اقوام او پنجاه نفر نباشند سوگندها را تكرار كنند تا عدد پنجاه تكميل شود، پس اگر متّهم با اقوامش قسامه را انجام دهند، حاكم حكم به برائت و بى‌گناهى او از قصاص و پرداخت ديه مى‌كند و اگر او قسامه نداشت خودش پنجاه بار قسم بخورد كه اگر قسم خورد حكم به برائتش از ديه و قصاص مى‌شود و اگر قسامه نداشت و خودش هم حاضر