مى‌آورد، جائز نيست چشم او را با چيزى كه عذاب بيشترى دارد، بيرون بياورند، و اگر جانى چشم را با دست بيرون آورده و با دست آسان‌تر است، جائز است با دست چشم او را بيرون بياورند و خلاصه نبايد جانى به هنگام قصاص بيش از مجنى عليه شكنجه ببيند بلكه سزاوار است مجنى عليه، در قصاص رعايت سهولت بر جانى را بنمايد هر چند حق دارد مثل جنايتى كه بر او وارد شده، بر جانى وارد آورد.

٢١٦- اگر مجرى قصاص كارى كند كه جانى بيش از حدّ مجاز شكنجه ببيند، بر و الى مسلمين است كه او را تعزيز كند ولى چيز ديگرى بر ذمه‌اش نمى‌آيد، و اگر بيش از حدّ جراحت وارد كند، در صورتى كه زيادى باعث قصاص باشد، جانى مى‌تواند به همان ميزان از او قصاص بگيرد و اگر زيادى موجب ارش يا ديه است از او ارش يا ديه بستاند.

٢١٧- اگر عضوى كه قصاص مى‌شود، با عضوى كه جنايت بر آن وارد شده برابرى ننمايد، مثلًا سر مجنى‌عليه بزرگتر از سر جانى باشد، بايد قصاص برابر طول جنايت انجام شود نه برابر خود عنوان سر پس اگر سر مجنى عليه مثلًا پانزده سانتى‌متر باشد و ده سانتى متر از آن شكافته شده و سر جانى تنها ده سانتى‌متر باشد جائز است به طول همان ده سانتى متر سر او را قصاص كند هر چند جراحت قصاص تمام سر جانى را بگيرد و چيزى هم بر ذمه مجنّى عليه نمى‌آيد؛ لكن در اين فرض نبايد قصاص به مثل، از خود آن عضو جانى تجاوز كند مثلًا به گردن يا صورت او برسد و يا از جاى ديگر همان عضو مثلًا از قسمت‌هاى ديگر سر قصاص كند، بلكه بايد به همان موضع مطابق از سر، بسنده نموده، و نسبت به مساحت باقى مانده، ارش يا مقدّر آن را بگيرد و اگر برعكس سر مجنى عليه كوچك مثلًا يك وجب باشد و مقدار جنايت وارده بر او هم يك وجب باشد و تمام سر را فرا بگيرد، جائز نيست همه سر جانى را به قصاص بشكافند، بلكه قصاص به مقدار همان يك وجب جائز است هر چند سر جانى يك وجب نيم باشد.

٢١٨- اگر جانى همه پوست و گوشت سر كسى را كنده باشد، مجنّى عليه مى‌تواند همين معامله را با جانى انجام دهد به شرطى كه مساحت سر هر دو يكسان باشد، و در اينكه از كجا شروع كند اختيار با او است؛ و امّا در صورتى كه سر مجنّى عليه كوچكتر