ما یک تقلید احمقانه‌ای از اروپا کرده‌ایم. در تاریخ گذشته ما مسجد و مدرسه همیشه یکی بوده‌اند یا همسایه یکدیگر بوده‌اند. این خودش یک حسابی بود. هنوز هم آثاری که ما از قدیم می‌بینیم، همین طور است. هرجا که یک مدرسه هست یک مسجد هم در کنارش هست، بلکه خود مساجد مرکز تعلیم و تربیت بود. ]تعلیم و تربیت[ در اسلام از مسجد پیغمبر شروع می‌شود. خود مسجدالنبی، هم مسجد بود هم مرکز تعلیم. بعدها که دایره تعلیم وسعت پیدا کرد و دیگر مساجد قادر نبود که اداره کند، آمدند مراکز جدیدی به نام مدارس ساختند. پیش از آن، مسجد و مدرسه و آموزش و پرورش و دادگستری با یکدیگر یکی و خویش و قوم بودند. مسجد پشتوانه بسیار بزرگی بود هم برای دادگستری و هم برای آموزش و پرورش و تربیت؛ هم کمکی بود مؤثر برای آموزش و پرورش و هم کمکی بود بسیار مؤثر برای اجرای قوانین عادلانه اجتماعی و دادگستری، با اینکه نه تشکیلات آموزش و پرورشی به وسعت امروز بوده ـکه به یک صدمش هم نبوده است ـ و نه دادگستری به یک صدم امروز بوده است. مسجد با نیروی معنوی خودش شدید به آنها کمک می‌کرد. اما از روزی که حساب مسجد از حساب آموزش و پرورش و از حساب دادگستری جدا شد و به عبارت دیگر حساب مذهب از حساب آموزش و پرورش و از حساب دادگستری جدا شد، آموزش و پرورش کوشش می‌کند که یک کاری بکند بلکه بچه‌ها را به مذهب بی‌اعتقاد کند، دادگستری هم کوشش می‌کند که تا می‌تواند به قوانین خودش رنگ مذهبی ندهد، نتیجه‌اش همان است که داریم می‌بینیم.

وَ رَبَّک فَکبِّرْ. پروردگار خودت را پس به عظمت یاد کن، عظمت پروردگار خودت را در میان مردم یادآور باش، اصلا جامعه‌ات بشود جامعه الله اکبر خدا بزرگتر از همه چیز است.

احتمالات در باره کلمه ثیاب

وَ ثِیابَک فَطَهِّرْ و جامه‌های خود را پاکیزه کن. در باب ثِیابَک فَطَهِّرْ (جامه‌های خودت را پاکیزه کن، پاکیزه نگه دار) مفسرین معانی بسیار مختلفی گفته‌اند که البته لااقل بعضی از آنها با بعضی دیگر منافات ندارد.

بعضی گفته‌اند که مقصود از ثِیابَک فَطَهِّرْ همین جامه ظاهری است و این جزء اولین دستورات آمده چون جامه بلند پوشیدن در میان عرب علامت فخر و کبریایی بود. این یک رسم و سنت بود، یک سنتی بود: منم که پول زیاد دارم که از پارچه‌های درجه اول به جای اینکه مثلا سه متر آن را برای خودم یک قبا درست کنم چهار متر آن را درست می‌کنم. لباس بلند درست می‌کردند به قدری که گاهی به زمین کشیده می‌شد. معلوم است ، لباسی که به زمین کشیده شود