وَ رَأیتَ النّاسَ یدْخُلونَ فی دینِ اللهِ اَفْواجآ آن روزی که ببینی مردم فوج فوج و گروه گروه به دین خدا وارد می‌شوند. بعد چه؟ عجیب این است: بعد که چنین دیدید و سراسر جزیرة‌العرب در واقع تسلیم شد و دیگر نیروی قابل توجهی در جزیرة‌العرب نیست که در مقابل اسلام مقاومت کند، قرآن می‌گوید: فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّک تسبیحِ آمیخته به ستایش کن پروردگار خودت را و استغفار کن او را که او توبه‌پذیر است. در حدیث است که وقتی که این سوره نازل شد پیغمبر اکرم فرمود: این، خبر مرگ من است. قرآن می‌گوید کاری که تو داشتی دیگر تمام شد، بعد از این تو چندان وظیفه‌ای از این نظر نداری، به خود بپرداز. در تفسیر صافی از کافی نقل می‌کند که امّ سلمه گفت :

کانَ رَسولُ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ بِآخِرَةٍ لا یقومُ وَ لا یقْعُدُ وَ لا یجیئُ وَ لا یذْهَبُ اِلّا قالَ: سُبْحانَ اللهِ وَ بِحَمْدِهِ، اَسْتَغْفِرُ اللهَ وَ اَتوبُ اِلَیهِ. فَسَأَ لْناهُ عَنْ ذلِک، فَقالَ: «اِنّی اُمِرْتُ بِها» ثُمَّ قَرَأَ اِذا جاءَ نَصْرُ اللهِ وَ الْفَتْحُ[١] .

امّ سلمه می‌گوید پیغمبر اکرم اواخر[٢] این جور بود که نه می‌ایستاد و نه می‌نشست، و نه می‌رفت و نه می‌آمد مگر آنکه این جمله را تکرار می‌کرد: سُبْحانَ اللهِ وَ بِحَمْدِهِ، اَسْتَغْفِرُ اللهَ وَ اَتوبُ اِلَیهِ. ما از پیغمبر سؤال کردیم که شما چرا این ذکر را اینقدر زیاد می‌فرمایید؟ فرمود: اُمِرْتُ بِها این جور به من دستور داده‌اند. بعد سوره «اِذا جاءَ نَصْرُ اللهِ» را خواندند؛ یعنی دستور هم همین است، این سوره دستور این کار است. همیشه جزء عادات و عبادات پیغمبر اکرم استغفارِ زیاد بود. قبل از این که این سوره نازل شود نیز پیغمبر اکرم در هیچ مجلسی نمی‌نشست مگر اینکه بیست و پنج بار استغفار می‌کرد؛ ولو حضرت در مجلسی نشسته بود که موعظه می‌کرد. وظیفه خودش می‌دانست که در هر مجلسی بیست و پنج بار استغفار کند. بعد از نزول سوره «اِذا جاءَ نَصْرُ اللهِ» این کار مضاعف شد؛ به قول امّ سلمه در هر تغییر حالتی[٣] پیغمبر اکرم استغفار می‌کرد.

استغفار پاکان

استغفار برای پاکان و نیکان علامت شدت حساسیت روح است. استغفار واقعی حکم این را دارد

[١] . بحار الانوار ج ٢١ / ص ١٠٠.

[٢] . او هم نمی‌گوید چه وقتهایی. اگر می‌گفت، معلوم می‌شد كه این سوره كی نازل شده.

[٣] . اینكه می‌گوید نمی‌ایستاد و نمی‌نشست، و نمی‌رفت و نمی‌آمد مگر این كه استغفار می‌كرد، یعنی در هر تغییرحالتی. اگر نشسته بود و می‌ایستاد، استغفار می‌كرد؛ ایستاده بود و می‌نشست، استغفار می‌كرد. اگر می‌رفتاستغفار می‌كرد، برمی‌گشت استغفار می‌كرد.