نمی‌کند.) خدا انسان را با فطرت پاک آفریده، لذا برخی چیزها را قلب انسان بالطبع قبول نمی‌کند و از آنها نفرت دارد گرچه گاهی انسان آنها را به خودش تحمیل می‌کند[١] .

ببینید قرآن مجید در مورد «غیبت» چه تعبیر زیبا و عجیبی دارد، می‌فرماید: وَ لا یغْتَبْ بَعْضُکمْ بَعْضآ اَیحِبُّ اَحَدُکمْ اَنْ یأْکلَ لَحْمَ اَخیهِ مَیتآ فَکرِهْتُموهُ[٢] . آیا یکی از شما دوست دارد گوشت برادر مرده‌اش را بخورد؟! فرض کنید انسانی قحطی‌زده باشد، در آن حال قحطی هر چه گیرش می‌آید می‌خورد، ولی در همان حال اگر بداند این گوشتی که می‌خورد گوشت برادر مرده‌اش است، با حال نفرت این گوشت را می‌خورد. غیبت برای انسان چنین حالتی دارد. شخصی که غیبت می‌کند مثل گرسنه قحطی‌زده‌ای است که از شدت گرسنگی به صورت درنده‌ای درآمده و گوشت برادر مرده‌اش را می‌خورد و لذت ظاهری می‌برد ولی در عین حال آن نفرت معنوی هم سر جای خودش هست؛ هم لذت می‌برد و هم نفرت دارد؛ لذت می‌برد از جنبه خوی حیوانی و ملَکات بدی که پیدا کرده، و نفرت دارد چون هر چه هست انسان است و فطرت انسانی‌اش از این کار تنفر دارد. پس، از این جهت که گناهان، مورد تنفر فطرت انسان است قرآن از آنها تعبیر به «اثم» کرده.

در موارد دیگری برای عمل بد، تعبیر «وِزْر» به‌کار رفته (وزر یعنی بار سنگین) که این هم تعبیر عجیبی است. واقعا گناه روح انسان را سنگین می‌کند و مثل این است که بار سنگینی روی دوش او بگذارند، بر خلاف اطاعت که مثل این است که باری را از روی دوش انسان بردارند و بلکه ویتامینی به انسان بدهند که او را سبکبار و سبکبال کند.

و در موارد دیگری تعبیر «فُجور» به کار رفته است[٣] . (فجور یعنی منفجر شدن و منخرق شدن[٤] .) قرآن از گناهان تعبیر به «فجور» می‌کند. کأنـّه وقتی انسان گناه می‌کند یک حالت انفجار و پارگی و از هم‌دریدگی پیدا کرده است. من این تعبیر را خیلی سابق در حرفهای امروزیها دیده‌ام[٥] . در بعضی کتابهای روان‌شناسی خواندم که نوشته بود: کار بد معمولا برای انسان انفجار است. اگر انسان خودش را چنان تربیت کند که انرژی‌اش صرف کار خوب شود و فکرش و عملش متوجه کار خوب شود، خودِ این، مانع گناه می‌شود، ولی اگر انسان راه نیکی را به روی خودش ببندد و فکرش و عملش را متوجه خیر نکند، کأنـّه انرژی‌اش ذخیره می‌شود و بعد به

[١] . همان‌طور كه بعضی غذاها موافق طبع انسان است و برای او لذیذ است و بعضی دیگر گرچه ممكن است آن رابخورد ولی كأنـّه به طبع خودش تحمیل می‌كند. (مثل خیلی چیزها كه اول به زور تحمیل می‌شود و بعد عادتمی‌شود.)

[٢] . حجرات / ١٢.

[٣] . [این تعبیر به آیه مورد بحث مربوط است.]

[٤] . مثل كیسه‌ای كه به خاطر فشار بار سنگینی كه داخلش می‌گذارند، پاره شود.

[٥] . قبل از اینكه در آیات قرآن به این تعبیر توجه داشته باشم.