همین سخنان، همین فکرها و اندیشه‌ها، همین معارف بنیانهایی را از بیخ و بن بر خواهند کند. همینها حقایق را در عالم نشر خواهند داد. همینها می‌آیند مَیز حق و باطل و معیار ارزشها می‌شوند. همینها، ذکرها و بیداریها را در دلها به وجود می‌آورند. همینها اتمام حجت می‌کنند. همینها اِنذار و اعلام خطر می‌کنند. سوگند به همین آیات که اِنَّما توعَدونَ لَواقِعٌ. به خود این آیات سوگند که آنچه این آیات می‌گویند حقیقت است. یعنی وقتی ما می‌خواهیم سوگند بخوریم برای اینکه این آیات حقیقت است هیچ چیزی از خود این آیات بهتر نیست برای اینکه سوگند بخوریم. به خود این آیات سوگند که آنچه به شما وعده داده شده است واقع و حقیقت است. «گواه شاهد صادق در آستین باشد». مولوی می‌گوید :

آفتاب آمد دلیل آفتاب گر دلیلت باید از وی رو متاب

یک چیز، خودش دلیل خودش است.

سایه گر از وی نشانی می‌دهد شمس هر دم نور جانی می‌دهد

انسان که نباید وجود خورشید را از سایه کشف کند. این هم یک راهی است. آدمی که مواجه با خورشید نیست، سایه را که نگاه می‌کند از وجود سایه وجود آفتاب را کشف می‌کند، یعنی وقتی که می‌بیند اینجا دو قسمت شده است، یک قسمت تاریک‌تر یک قسمت روشن‌تر و سایه هم در این جهت افتاده، می‌گوید اکنون خورشید فلان مقدار بالا آمده. فرض کنید بعد از نماز صبح در اتاق خوابیده و نمی‌داند چقدر از طلوع آفتاب گذشته، نگاهی به سایه می‌کند و می‌گوید آفتاب خیلی بالا آمده. اما این، آدمی است که به خود آفتاب نگاه نمی‌کند. اگر انسان به آفتاب نگاه کند، دیگر به سایه احتیاج ندارد که از سایه دلیل بیاورد.

می‌فرماید: به خود این آیات سوگند که محتوای این آیات واقع است و حقیقت دارد. پس (در آیات بعد می‌گوییم): وای به حال کسی که چنین حقیقتهایی را انکار کند! قرآن معجزه بودن خودش را در عمل نشان داد و ثابت کرد. آیا کسی می‌توانست آن روز باور کند[١] که همه این آیاتی که خواندم و استشهاد کردم، در مکه و در زمانی نازل شده که پیغمبر با یک جماعت معدودی بوده است به طوری که تا آخر دوره مکه شاید عددشان به سیصد نفر مجموع زن و مرد و بچه نرسیده بود و سیصد نفر بیشتر نبودند؛ حال نمی‌دانیم که در زمان نزول این آیات چقدر بوده‌اند. و صلّی الله علی محمّد و آله الطّاهرین.

باسمک العظیم الاعظم الاعزّ الاجلّ الاکرم یا الله...

[١] . ما هم تأمّل نمی‌كنیم، همین‌طور آیات را پشت سر یكدیگر می‌خوانیم.