اما اینکه اینها خواسته‌اند اینچنین استفاده کنند که اصلا در مکه پیغمبر فکر جهاد نمی‌کرد] درست نیست. [آنها وحی را نمی‌خواهند به صورت وحی قبول کنند، لذا می‌گویند اصلا در مکه پیغمبر فکر جهاد هم نبود، یعنی پیغمبر تا در مکه بود تصمیمش این بود که مانند مسیح رفتار کند و اصلا دنبال این مسائل نرود، یکمرتبه در مدینه که آمد تغییر روش داد.

حال از این آیات چه فهمیده می‌شود؟ از این آیات معلوم می‌شود که در مکه هم سخن جهاد بوده، اجازه‌اش نبوده است. ما آیات در این زمینه زیاد داریم که فعلا همین مقدار کافی است.

اِنّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَیک الْقُرْآنَ تَنْزیلا. ای پیامبر! ما قرآن را تدریجآ بر تو نازل کردیم؛ یعنی این امر که تدریجآ دستورها را می‌دهیم، بر اساس یک حکمتی است. اگر هم مخاطب پیغمبر است ]برای آگاه کردن دیگران است.[ گفتیم قرآن نَزَلَ عَلی «اِیاک اَعْنی وَ اسْمَعی یا جارَةُ»[١] یعنی بسیار جاها خطاب به پیغمبر است که دیگران درست مطلب را بدانند. فَاصْبِرْ لِحُکمِ رَبِّک پس صبر کن، انتظار داشته باش فرمان پروردگارت را که به‌موقع خواهد رسید. وَ لا تُطِعْ مِنْهُمْ اثِمآ اَوْ کفورآ به این پیشنهادهای این گنهکارها و کفورها (بسیار کافرها) هیچ گوش نکن. مفسرین گفته‌اند «آثم» اشاره است به عتبة بن ربیعه، «کفور» اشاره است به ولید بن مغیره، چون او بیشتر اهل فسق و فجور بود و این بیشتر اهل عناد. اینها بودند که هر کدام می‌آمدند و پیشنهاد می‌کردند. دو تن از سران بزرگ قریش بودند. عتبه پدر بزرگ معاویه است و پدر هند معروفه مادرِ ]معاویه [است. مورخین نوشته‌اند خودش شخصآ آمد به حضرت پیشنهاد کرد که من یک دختر زیبای قشنگی در خانه دارم بیا به تو بدهم، می‌دانی که در میان قریش هیچ کس از من (او تعبیری کرده که من به فارسی تعبیر دیگری غیر از این ندارم) خوش تخم‌تر نیست، یعنی بچه‌های من همه زیبا هستند. ولید بن مغیره خیلی پولدار بود، با پول می‌آمد تطمیع می‌کرد. قرآن اشاره به اینها می‌کند، می‌فرماید : رهایشان کن؛ دستور، دستوری است که در آینده خواهیم داد، دماغ همه اینها را به خاک خواهیم مالید. در آیه‌ای در سوره وَ القلم بود که می‌گفتند راجع به همین ولید بن مغیره است: سَنَسِمُهُ عَلَی الْخُرْطومِ[٢] . این خرطومِ او را، این دماغ گنده او را که قد خرطوم فیل است داغ خواهیم کرد. اتفاقآ همان سوره هم سوره مکی است.

عبادت، منبع استمداد و اخذ نیرو

وَ اذْکرِ اسْمَ رَبِّک بُکرَةً وَ اَصیلا. نکته‌ای را مکرر عرض کرده‌ایم: قرآن همیشه در سختیها پیغمبر را

[١] . ]جمله داخل گیومه یك مثل عربی است و معادل آن در فارسی این ضرب‌المثل است: به در می‌گویم تا دیوارگوش كند.[

[٢] . قلم / ١٦.